آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
در دنیای پرتلاطم کسب وکار و محیطهای کاری امروز، جایی که رقابتهای حرفهای و فشارهای اقتصادی دست به دست هم دادهاند تا فضایی پیچیده و گاه ناسالم ایجاد کنند، پدیدهای به نام "زیرآبزنی" به عنوان یکی از چالشهای اصلی مدیران و کارمندان ظاهر شده است. این رفتار مخرب، که اغلب به صورت پنهانی و با هدف تضعیف جایگاه دیگران انجام میشود، نه تنها روابط انسانی را در سازمانها تخریب میکند، بلکه بهرهوری کلی و فرهنگ سازمانی را نیز به خطر میاندازد. در این گزارش ویژه آسیانیوز، به بررسی این پدیده پرداختهایم و با نگاهی عمیق به کتاب جدید محمود قوچانی با عنوان «المپیک زیرآب زنی: ویژه مدیران و کارمندان»، سعی داریم تا ابعاد مختلف آن را واکاوی کنیم. این کتاب، که اخیرا توسط یکی از انتشارات های کشورمان منتشر شده، راهنمایی عملی برای مقابله با این مشکل ارائه میدهد و میتواند ابزاری ارزشمند برای مدیران و کارمندان باشد.
محمود قوچانی، نویسنده این کتاب، با سابقهای طولانی در حوزه مدیریت منابع انسانی و مشاوره سازمانی، سالها تجربه خود را در این اثر گردآوری کرده است. او که پیش از این در زمینههای توسعه فردی و سازمانی فعالیت داشته، در این کتاب به زبانی ساده و جذاب، به ریشهیابی زیرآبزنی پرداخته و راهکارهایی عملی برای کاهش آن پیشنهاد میکند. کتاب «المپیک زیرآبزنی» نه تنها یک تحلیل نظری است، بلکه با مثالهای واقعی از محیطهای کاری ایرانی و جهانی، خواننده را به فکر وامیدارد تا در مورد رفتارهای روزمره خود و همکارانش تأمل کند.
زیرآب زنی چیست و چرا باید به آن پرداخت؟
زیرآبزنی، اصطلاحی عامیانه اما دقیق در فرهنگ کاری ایرانی، به رفتارهایی اشاره دارد که در آن فرد یا گروهی، به صورت عمدی و اغلب پنهانی، تلاش میکنند تا اعتبار، جایگاه یا فرصتهای حرفهای همکار خود را تضعیف کنند. این رفتار میتواند شامل شایعهپراکنی، ارائه اطلاعات نادرست به مدیران، تحریف موفقیتهای دیگران، یا حتی ممانعت از پیشرفت همکاران به نفع منافع شخصی باشد. در محیطهای کاری که رقابت داخلی بالا است، مانند شرکتهای خصوصی، ادارات دولتی یا حتی استارتآپهای نوپا، این پدیده شایعتر است.
ریشههای زیرآبزنی را میتوان در عوامل روانشناختی و سازمانی جستجو کرد. از یک سو، حسادت، ناامنی شغلی و کمبود اعتمادبهنفس فردی، افراد را به سمت چنین رفتارهایی سوق میدهد. برای مثال، کارمندی که احساس میکند پیشرفتش متوقف شده، ممکن است با تضعیف همکارش سعی کند جایگاه خود را حفظ کند. از سوی دیگر، فرهنگ سازمانی ضعیف، عدم شفافیت در فرآیندهای ارتقا و پاداش، و نبود سیستمهای ارزیابی عادلانه، بستری مناسب برای رشد این رفتارها فراهم میکند. در سازمانهای ایرانی، جایی که گاهی روابط شخصی بر شایستگی حرفهای اولویت دارد، زیرآبزنی میتواند به یک "المپیک" واقعی تبدیل شود – جایی که افراد برای مدالهای خیالی رقابت میکنند، اما در نهایت همه بازندهاند.
پیامدهای این پدیده بسیار گسترده است. در سطح فردی، زیرآبزنی میتواند منجر به کاهش اعتمادبهنفس، افزایش استرس و حتی مشکلات سلامت روان شود. افرادی که هدف این رفتارها قرار میگیرند، اغلب احساس انزوا و ناامیدی میکنند و ممکن است عملکردشان افت کند. در سطح سازمانی، این رفتار اعتماد تیمی را از بین میبرد، بهرهوری را کاهش میدهد و نرخ ترک سازمان را افزایش میدهد. طبق آمارهای جهانی از سازمانهایی مانند Gallup، محیطهای کاری مسموم با رفتارهای مخرب، سالانه میلیاردها دلار خسارت به اقتصاد وارد میکنند. در ایران نیز، با توجه به چالشهای اقتصادی مانند تحریمها و نوسانات بازار کار، زیرآبزنی میتواند مانع بزرگی برای رشد شرکتها باشد.
کتاب «المپیک زیرآبزنی» دقیقاً به این مسائل میپردازد. قوچانی در این کتاب، پدیده را به عنوان یک "المپیک" توصیف میکند – جایی که رقابتها نه بر اساس شایستگی، بلکه بر پایه ترفندهای پنهانی پیش میرود. او با استفاده از استعارههای ورزشی، نشان میدهد که چگونه این رفتارها مانند دوپینگ در ورزش، عدالت را زیر سؤال میبرند و در نهایت به شکست کلی تیم منجر میشوند.
گفتگو با محمود قوچانی در مورد ریشههای زیرآبزنی
برای درک بهتر این پدیده، آسیانیوز ایران فرصتی داشت تا با محمود قوچانی، نویسنده کتاب، گفتگو کند. در این مصاحبه، که در دفتر آسیانیوز ایران انجام شد، قوچانی به ریشههای زیرآبزنی پرداخت.
آسیانیوز ایران: آقای قوچانی، چه چیزی شما را به نوشتن کتاب «المپیک زیرآبزنی» ترغیب کرد؟ آیا تجربه شخصی یا مشاهدات حرفهای در این تصمیم نقش داشت؟
محمود قوچانی: بله، قطعاً. در طول سالهای فعالیتم به عنوان مشاور سازمانی، بارها با مواردی مواجه شدم که زیرآبزنی نه تنها روابط کاری را تخریب میکرد، بلکه کل سازمان را به بحران میکشاند. مثلا در یک شرکت تولیدی، یک مدیر میانی با شایعهپراکنی در مورد همکارش، باعث شد پروژهای مهم شکست بخورد. این تجربیات مرا به فکر واداشت که چرا چنین رفتارهایی در محیطهای کاری ما شایع است. کتاب من تلاشی است برای آگاهیبخشی؛ میخواهم مدیران و کارمندان بفهمند که زیرآبزنی نه یک بازی بیضرر، بلکه یک سم مهلک برای سازمانهاست.
آسیانیوز ایران: ریشههای اصلی این پدیده چیست؟ آیا فرهنگی است یا فردی؟
محمود قوچانی: ترکیبی از هر دو. از نظر فردی، عواملی مانند حسادت و ناامنی شغلی نقش کلیدی دارند. در جامعهای مانند ایران، جایی که فرصتهای شغلی محدود است، افراد گاهی احساس میکنند باید برای بقا بجنگند. اما بخش بزرگتر مشکل، سازمانی است. وقتی سیستمهای ارزیابی شفاف نیستند یا مدیران به روابط شخصی اولویت میدهند، زیرآبزنی رشد میکند. در کتابم، به مثالهایی از شرکتهای موفق جهانی اشاره کردهام که با ایجاد فرهنگ شفافیت، این رفتارها را ریشهکن کردهاند.
آسیانیوز ایران: کتاب شما چگونه به این ریشهها میپردازد؟
محمود قوچانی: من کتاب را به چند فصل تقسیم کردهام. فصل اول به تعریف و ریشهیابی میپردازد، فصل دوم پیامدها را بررسی میکند، و فصلهای بعدی راهکارها را ارائه میدهند. با داستانهای واقعی، خواننده را درگیر میکنم تا خودش را در موقعیتها ببیند.
