سلامی دوباره!سری قبل با غزل "شب تاریک " شروع کردیم.این بار می خواهیم بریم سراغ یه غزل که حافظ توش حسابی از خجالت منافقا یا بقول خودش خرقه سالوس پوش ها در اومده و در نهایت دردی رو بیرون ریخته که هر کسی درکش نمیکنه.
خب دیگه بدون هیچ معطلی بریم سراغ غزل شماره دو با عنوان صلاح کار
صلاح کار کجا و من خراب کجا؟ / ببین تفاوت ره، کز کجاست تا به کجا
معنی:
صلاح کار:این واژه در این بیت نماد ظاهرگرایی و ریاکاری زاهدان و مدعیان درویشی است که به جای عشق،در پی حفظ آبروی ظاهری و منافع دنیوی هستند.از کجا فهمیدم؟بریم بیت بعدی متوجه میشیم.
من خراب:خراب صفتی چند لایه ای است،هم به معنای مست لا یعقل و رها از قید خودآگاهی میتونه باشه هم به معنای بدنام در نظر مردم ظاهرگرا.
حافظ میگه بین آدمی که فقط برای حفظ آبروش(صلاح کار) کار درست رو انجام میده با منی که از نظر این افراد، آدم بی بند و بار و بی آبرویی هستم چون اون کار رو برای ظاهرسازی انجام نمیدم تفاوت بسیاری هستش.
دلم ز صومعه بگرفت و خرقهٔ سالوس / کجاست دیر مغان و شراب ناب کجا؟
معنی:
دلم از عبادتگاه هایی(مسجد،کلیسا،صومعه در زمان خود حافظ و غیره) که داخلش لباس دورویی به تن میکنند گرفته.شراب خالص و دیر مغان(جایی که همه صاف و صادق باشن)کجاست؟
این بیت اشاره به ترجیح حافظ بر صداقت و راستی(حتی اگر بی دینی باشد) دارد تا ظاهرگرایی مذهبی.
کلماتی که نیاز به معنی دارند:
دیرمغان:دیر به معنی آتشکده مغان هم یعنی زرتشتیان،نماد میخانه هم هست که اینجا بیشتر به همین معنیه
صومعه:محل عبادت،کوه یا مکان مرتفعی که افراد جهت عبادت به آن جا میروند
سالوس:دورویی،ریا
چه نسبت است به رندی صلاح و تقوا را؟ / سماع وعظ کجا؟ نغمهٔ رباب کجا؟
معنی:
مگه رندی(آزادگی و بی ریایی) با صلاح(درستی ظاهری) و تقوا(پرهیزگاری ریاکارانه) قابل مقایسه هستش؟سماع وعظ(نماد دورویی) با آهنگ ساز رباب(نماد بی ریایی) قابل مقایسه نیست.
در مصراع دوم حافظ از طنزی تلخ و هوشمندانه استفاده کرده. با گفتن کلمه سماع کاری کرده که رقص سماع صوفیان به ذهن بیاید اما در اینجا سماع را با وعظ قید زده تا بگوید :وعظ شما هم ادعای سماع دارد،اما تقلبی و بی روح است.
توضیح دقیقتر:
1.در فرهنگ صوفیه،سماع یعنی گوش دادن به موسیقی و گاه رقصیدن در وجد عرفانی که بسیار مقدس و شورانگیز است.
2.واعظان ظاهربین هم برای فریب مردم،وعظ(پند و اندرز)های خود را با آهنگ و آواز می آمیختند تا به سماع شباهت پیدا کند.برای همین هست که حافظ داره بهشون طعنه میزنه.
ساز رباب در اون زمان در میخانه ها نواخته میشده به همین دلیل شاعر از آن بعنوان نقطه مقابل سماع وعظ استفاده کرده است.
کلماتی که نیاز به معنی دارند:
سماع:نوعی رقصه که شامل چرخش بدن همراه با حالت خلسه هست برای اهداف معنوی.سماع پیشینه کهن تاریخی داشته و رقصی ایرانی است.مولانا هم گفته میشه که رقص سماع رو انجام میداده توی اشعارش هم به این رقص علاقه نشون میداده. نماد بعضی از حرکات رقص سماع که بنظر جالب هستن:
چرخیدن به دور خود:به معنای وجود پروردگار در تمامی جهات و جوانب زندگی هست.
کوبیدن پا بر زمین:اشاره به لگدمال کردن و زیر پا له کردن خواسته های نفسانی است.
پریدن:نشانه شادی،ذوق و خوشحالی عارف در زمان رسیدن به ملکوت(عالم غیب،جهان بالا).
باز کردن دست ها:این حرکت نشان دهنده مشتاق بودن عارف برای رسیدن به محبوب و وصال یار هست و بی صبرانه انتظار دیدن او را میکشد.
وعظ:پند و اندرز و نصیحت
ز روی دوست دل دشمنان چه دریابد؟ / چراغ مرده کجا؟ شمع آفتاب کجا؟
معنی:
دل کسانی که دشمن آن دوست(معشوق)هستند از دیدن صورت (زیبایی) او چه چیزی می توانند بفهمند؟چراغ مرده(چراغی که خاموش شده و هیچ نوری نداره) چه شباهتی به شمع آفتاب(شمعی که مانند آفتاب نور دارد. بصورت کلی منظورش نور زیاده) داره؟
این مقایسه در مصراع دوم نشون میده زیبایی معشوق انقدر زیاده که نیازی به اثبات نداره حتی اگه دل های چراغ مرده(دشمنان)نتونن اون زیبایی رو ببینن.
چو کحل بینش ما خاک آستان شماست / کجا رویم بفرما از این جناب، کجا؟
نکته ای که قبل از معنی کردن لازمه گفته بشه:
در باور قدیم،رسم بود که برای تقویت چشم و روشنایی دید،از ماده معدنی به نام سرمه(توتیا) استفاده می کردند و آن را روی خط مژه می مالیدند.
معنی:
اون سرمه ای که باعث روشنایی بینایی من میشه گرد و غبار یا همون خاکِ درِ خانه معشوقم هستش.حالا ای محبوبم بگو از این آستان به کجا برم؟(کجا برم از این جا بهتر؟)( خودش میگه اینجا روشنایی بخش چشم های منه ولی بازم گوش به فرمان معشوقش هست هر چی اون بگه گوش میده)
کلماتی که نیاز به معنی دارند:
کُحل:سرمه
مبین به سیب زنخدان که چاه در راه است / کجا همیروی ای دل بدین شتاب کجا؟
معنی:
به زیبایی فریبنده معشوق نگاه نکن که چاه(کنایه از خطرات و مشکلات بعد از عاشق شدن)در انتظارته. ای دل با این سرعت کجا داری میری؟
انگار داره یجورایی تقابل احساس و منطق رو نشون میده و اینجا دل که همون احساسه به منطق اهمیتی نمیده و کار خودش رو انجام میده.
کلماتی که نیاز به معنی دارند:
سیب زنخدان:چانه،میتونه مجاز از زیبایی صورت معشوق هم باشه
بشد! که یاد خوشش باد روزگار وصال / خود آن کرشمه کجا رفت و آن عتاب کجا؟
معنی:
یادش بخیر روزگار وصال(زمانی که عاشق و معشوق کنار هم هستند بدون جدایی و دوری)تمام شد.آن دلربایی های جانانم و حتی بداخلاقی و پرخاشگری هایش کجا رفت؟
کلماتی که نیاز به معنی دارند:
کرشمه:دلربایی،عشوه
عتاب:پرخاش،خشم
بشد:تمام شد
قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست / قرار چیست؟ صبوری کدام؟ و خواب کجا؟
معنی:
دوست من از حافظ انتظار خواب و آرام و قرار داشتن نداشته باش.اصلا آرامش چیه؟صبوری کدومه؟خواب کجاست؟(بخاطر بیت قبل که میگه دلتنگ روزگار وصاله داره بی قراری میکنه)
