کشیدن دندان گاهی اجتنابناپذیر است، اما درد و عفونتی که بعد از آن ممکن است ایجاد شود، میتواند تجربه ناخوشایندی را رقم بزند. بسیاری از افراد پس از کشیدن دندان با تورم، بوی بد دهان یا درد در محل زخم مواجه میشوند اما نمیدانند علت چیست و چگونه باید آن را درمان کنند.
عفونت جای دندان کشیده شده اگر بهموقع درمان نشود، حتی میتواند به سایر نواحی دهان و فک سرایت کند. در این مقاله قصد داریم در مورد درمان عفونت جای دندان کشیده شده با روشهای دارویی و خانگی صحبت میکنیم، دلایل و علائم آن را بررسی کرده و نکاتی کاربردی برای پیشگیری از این مشکل ارائه میدهیم.
درمان دارویی موثرترین راه برای درمان عفونت جای دندان کشیده شده است. زمانی که با درد، تورم یا ترشح چرکی مواجه میشوید، باید به دندانپزشک مراجعه کنید تا شدت عفونت بررسی شود. پزشک باتوجه به وضعیت زخم و شرایط بدن شما، از آنتیبیوتیکها، مسکنها یا دهانشویههای ضدباکتری استفاده میکند تا التهاب کاهش یافته و روند ترمیم سریعتر پیش برود.
اصلیترین دارو برای درمان عفونت جای دندان کشیده شده، آنتیبیوتیکها هستند. پزشک معمولا داروهایی مانند آموکسیسیلین، مترونیدازول یا کلیندامایسین را تجویز میکند تا باکتریهای ایجادکننده عفونت از بین بروند. مصرف خودسرانه یا قطع زودهنگام این داروها میتواند باعث بازگشت و تشدید عفونت شود. بنابراین لازم است دوره مصرف را طبق دستور پزشک کامل کنید و در صورت بروز حساسیت یا تهوع، موضوع را فورا اطلاع دهید.
برای کاهش درد و التهاب پس از کشیدن دندان، داروهایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن تجویز میشوند. این داروها علاوه بر تسکین درد، تورم را نیز کنترل میکنند و کمک میکنند بیمار راحتتر بتواند غذا بخورد و استراحت کند. مصرف این داروها باید طبق دوز تعیینشده توسط پزشک باشد، زیرا مصرف خود سرانه و استفاده بیش از حد میتواند به معده یا کبد آسیب برساند.
دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین یا ژلهای ضدعفونیکننده، محیط دهان را پاکسازی کرده و مانع تجمع باکتریها در محل زخم میشوند. استفاده منظم از این محصولات، مخصوصا پس از صرف غذا، به بهبود سریعتر زخم کمک میکند. البته در روزهای اول پس از کشیدن دندان، باید دهانشویه را به آرامی استفاده کرد تا لخته خون داخل حفره دندان از بین نرود.
اگر عفونت خفیف باشد یا در مراحل اولیه قرار داشته باشد، میتوان از روش های خانگی برای درمان عفونت جای دندان کشیده شده استفاده کرد. این راهکارها جایگزین درمان دارویی نیستند، اما در کنار داروهای تجویزشده توسط دندانپزشک، میتوانند علائم عفونت را کاهش دهند و روند ترمیم زخم را سرعت بخشند. رعایت بهداشت دهان در این مرحله بسیار اهمیت دارد.
محلول آب نمک یکی از قدیمیترین و موثرترین روشهای ضدعفونی دهان پس از کشیدن دندان است. کافی است نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید و روزی دو تا سه بار دهان خود را با آن بشویید. این کار باعث از بین رفتن باکتریها، کاهش التهاب و تسکین درد میشود. توجه داشته باشید که در روزهای اول، شستشو را با ملایمت انجام دهید تا لخته خون از محل زخم جدا نشود.
برای کنترل ورم و تسکین درد، در ۲۴ ساعت اول پس از کشیدن دندان از کمپرس سرد استفاده کنید. سرمای ملایم باعث کاهش التهاب و بیحسی موقت محل زخم میشود. بعد از یک روز، کمپرس گرم میتواند با بهبود گردش خون، روند ترمیم را سریعتر کند. بهتر است هر بار ۱۰ دقیقه کمپرس را روی گونه قرار دهید و بین هر نوبت، ۲۰ دقیقه فاصله بگذارید.
در طب سنتی یکی از رایجترین روشها برای درمان عفونت جای دندان کشیده شده استفاده از زردچوبه است که خاصیت ضدالتهابی و ضدباکتری قوی دارد. برای استفاده از خواص این ماده طبیعی، مقداری زردچوبه را با آب گرم یا عسل مخلوط کنید تا خمیری نرم بهدست آید، سپس مقدار کمی از آن را بهآرامی روی ناحیه اطراف زخم بمالید. این ترکیب به کاهش التهاب، تسکین درد و جلوگیری از گسترش باکتریها کمک میکند.
روغن نارگیل خاصیت ضدباکتری، ضدقارچ و ضدالتهاب دارد. روش موثر استفاده از این روغن برای درمان عفونت جای دندان کشیده شده، «اویل پولینگ» یا چرخاندن روغن در دهان است. یک قاشق غذاخوری روغن نارگیل را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه در دهان بچرخانید و سپس بیرون بریزید. حواستان باشد روغن را قورت ندهید. این کار به پاکسازی محیط دهان و کاهش میکروبها کمک میکند.
آویشن دارای ترکیبات ضدباکتری طبیعی مانند تیمول است که میتواند به مهار عفونتهای دهانی و درمان عفونت جای دندان کشیده شده کمک کند. دمکرده آویشن را پس از خنک شدن، روزی دو بار به صورت دهانشویه استفاده کنید یا از روغن اسانسی آن به مقدار بسیار کم و رقیقشده برای ضدعفونی ناحیه اطراف زخم بهره ببرید. آویشن به کاهش التهاب و بوی بد دهان و بهبود سرعت ترمیم زخم کمک میکند.
عفونت یا آبسه دندان معمولا زمانی ایجاد میشود که پوسیدگی تا ناحیه ریشه دندان گسترش یافته و باکتریها در ناحیه لثه تجمع پیدا کنند. در چنین شرایطی، اگر دندان کشیده شود، احتمال باقی ماندن عفونت در محل زخم وجود دارد و نیاز به درمان عفونت جای دندان کشیده شده را ضروری میکند.
از طرفی، در درمان ارتودنسی نیز جابهجایی سریع دندانها میتواند باعث کاهش خونرسانی به ریشه و تحریک بافت لثه شود. این وضعیت در صورت عدم کنترل صحیح، زمینه بروز التهاب و حتی عفونت لثه را فراهم میکند. بنابراین متخصص ارتودنسی باید روند حرکت دندانها را بهصورت تدریجی و برنامهریزیشده پیش ببرد تا به ریشهها و بافتهای اطراف آسیب نرسد.
در کنار این موضوع، رعایت بهداشت دهان در طول ارتودنسی اهمیت زیادی دارد. زیرا براکتها و سیمهای ارتودنسی محل تجمع باکتریها و باقیمانده غذا هستند. اگر این نواحی بهخوبی تمیز نشوند، پوسیدگی و در نهایت عفونت دندان رخ خواهد داد. مسواک منظم، استفاده از نخ یا برس بیندندانی و مراجعه دورهای به متخصص ارتودنسی بهترین راه برای پیشگیری از چنین مشکلاتی است.
عفونت جای دندان کشیده شده اغلب به دلیل ورود باکتریها به ناحیه زخم یا عدم رعایت بهداشت دهان ایجاد میشود. در ادامه مهمترین عوامل بروز این عفونت را مرور میکنیم:
باقی ماندن باکتری یا عفونت قبلی در محل دندان: اگر دندان قبل از کشیدن دچار آبسه یا عفونت ریشه باشد، ممکن است بخشی از باکتریها در بافت لثه باقی بمانند و باعث عفونت مجدد شوند.
تشکیل ناقص یا از بین رفتن لخته خون: پس از کشیدن دندان، تشکیل لخته خون روی زخم برای جلوگیری از نفوذ باکتریها و محافظت از آن ضروری است. در صورت از بین رفتن این لخته (بهدلیل شستشوی شدید یا مکیدن محل زخم)، احتمال بروز عفونت (حفره خشک یا درای ساکت) افزایش مییابد.
رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان: مسواک نزدن و عدم استفاده از نخ دندان و دهانشویه موجب باقی ماندن مواد غذایی و رشد میکروبها در اطراف زخم و بروز عفونت خواهد شد.
دستکاری محل زخم: لمس زخم با زبان و انگشت یا با استفاده از وسایل آلوده، باعث انتقال میکروبها و ایجاد التهاب و عفونت در محل زخم میشود.
سیستم ایمنی ضعیف یا بیماریهای زمینهای: افراد مبتلا به دیابت یا بیماریهای تضعیفکننده سیستم ایمنی بیشتر در معرض عفونت پس از کشیدن دندان هستند.
سیگار کشیدن: سیگار روند ترمیم را کند کرده و باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافت لثه میشود. همچنین با تضعیف سیستم دفاعی دهان، خطر عفونت را چند برابر میکند.
بیتوجهی به دستورات پزشک: رعایت نکردن توصیههای دندانپزشک، از جمله مصرف داروها یا پرهیز از غذای سفت، میتواند روند ترمیم را مختل کرده و زمینه عفونت را فراهم کند.
پس از کشیدن دندان، کمی درد و تورم طبیعی است، اما اگر این علائم تشدید، طولانی یا غیرمعمول شوند، ممکن است نشانه عفونت باشند. شناخت علائم اولیه به شما کمک میکند سریعتر اقدام کرده و از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کنید. مهمترین علائم عفونت جای دندان کشیده شده عبارتند از:
درد مداوم و شدید: دردی که چند روز پس از کشیدن دندان کاهش پیدا نمیکند یا حتی شدت میگیرد.
تورم و التهاب لثه: متورم شدن یا قرمزی بیش از حد لثه در محل کشیدن دندان معمولا بهدلیل واکنش بدن به وجود باکتریها است.
بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند: وجود عفونت در محل زخم باعث ایجاد بوی نامطبوع و مزه تلخ یا فلزی در دهان میشود.
ترشح چرک یا مایع از محل زخم: اگر از ناحیه دندان کشیدهشده مایع سفید یا زردرنگ خارج شود، معمولا نشانه وجود چرک و عفونت فعال است.
تب و احساس خستگی: افزایش دمای بدن و بیحالی عمومی ممکن است نشاندهنده گسترش عفونت در بدن باشد و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد.
ورم گونه یا غدد لنفاوی: در موارد شدید، عفونت میتواند باعث ورم در گونه یا حساسیت و بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر فک شود.
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. رعایت چند نکته ساده پس از کشیدن دندان میتواند از بروز عفونت و مشکلات بعدی جلوگیری کرده و روند بهبود زخم را سریعتر نماید:
رعایت بهداشت دهان، مسواک زدن منظم و استفاده از نخ دندان یا برس بیندندانی
ضد عفونی محل زخم با محلول آب نمک
پرهیز از استعمال سیگار و دخانیات
پیروی از دستورالعملهای پزشک
مصرف منظم داروهای تجویز شده
اجتناب از دستکاری زخم
تغذیه مناسب و اجتناب از خوردن غذاهای سفت یا بسیار داغ در روزهای اولیه پس از کشیدن دندان
مراجعه منظم به ارتودنتیست برای چکاپهای دورهای مخصوص افراد تحت درمان ارتودنسی
بروز عفونت پس از کشیدن دندان میتواند شما را با درد، تورم و مشکلات جدی مواجه کند، اما با رعایت بهداشت دهان، مراقبتهای خانگی و روشهای دارویی درمان عفونت جای دندان کشیده شده به راحتی امکان پذیر است. به علاوه، برای اطمینان از سلامت دندانها و انجام درمان ارتودنسی بدون مشکل، مراجعه به یک متخصص با تجربه ضروری است.
من، دکتر خدیوی با ۲۵ سال تجربه ارتودنسی و عضویت در انجمن ارتودنتیستهای آمریکا (AAO)، اروپا و ایران، تلاش میکنم تا با تدوین طرح درمان ارتودنسی مناسب، ضامن موفقیت درمان ارتودنسی شما و سلامت دندانهایتان باشم.
