سپهری شاید در نگاه به دنیا مسیری را رفته که حداقل در نظر اول با ذات رپ فارسی در تضاد است اما ما قصد داریم این سوال را مطرح کنیم چرا نگاه هایی مانند طبیعت دوستی یا انسان گرایی پایگاه کوچک تری در شعر رپ فارسی دارند؟
گفته هایم را به چند بخش تقسیم می کنم.
شاید در نگاه اول با عنوانی غریبه و یا حتی زشت از نگاه برخی رو برو باشیم اما بنظر من بررسی و گریز زدن به شعر موسیقی رپ با سنگ محک ها محکمی مثل سهراب می تواند گفتمان ها سازنده ای در بلند مدت ایجاد کند.
در ابتدا وقتی با سپهری رو برو می شویم باید بدانیم با چه آدمی روبرو هستیم. او عاشق سفر کردن بود و در همین سفر ها بود که با سنت های آسیا شرقی و بودا و.. آشنا شد که برای او بسیار الهام بخش بود. او تصویر ساز ماهری بود و این را هم بسیاری به علاقه او به هایکو نسبت می دهند شعر هایکو شعری است که در فرهنگ ژاپن با تصویر سازی و نماد گرایی پیوند تنگاتنگی دارد و شعر هایش به مسائلی چون طبیعت و انسان و جانداران و... می پردازد.
در خود شعر سپهری ما عناصری مثل “آبی” “فصل ها ” “جیرجیرک” و عناصر طبیعت گرای زیادی می بینیم(در شعر هایکو هم بسیاری از این ها هست) که همین مسئله او را تبدیل به شاعری طبیعت دوست کرده است. سپهری اما از نسلی بود که خود را وام دار نیما می دانست و همین امر باعث شد با تلفیق زیبایی شناسی اش نگاهی از خود به جا بگذارد که تا حالا شاخه های زیادی را به خودش دیده است.
با اینکه در تمام دوران بسیاری از شاعران از جمله شاملو به او حمله های تندی کرده بودند و اعتقاد داشتند شاعر باید در بطن اتفاقات جامعه اش حضور داشته باشد اما او فرق داشت. انگار بیش تر از اجتماع مردم به رابطه انسان با طبیعت و علاقه داشت. او انسانی را در اشعار اش تصویر می کرد فرق زیادی با یک قورباغه یا یک گوزن نداشت. در رپ فارسی امروز رگه های اینطور نگاه ها را می شود در آثار بن، صفیر، کمی هم رض و... جستوجو کرد به طور مثال ترک (ماده گو) از بن یا چند ترک از آلبوم کندوی صفیر می شود رگه هایی از نگاه انسانی تر به انسان و محیط اطراف اش دید.
سپهری شاید در جهت گیری مسیری رفته که بنظر با ذات رپ فارسی در تضاد است و این مسئله پرداختن به جامعه از نگاه عام تر و زبان در سطح تر ( یعنی زبانی که حرف هایش را از دوربین مردمه عامه می گوید و نه نگاهی خاص) تبدیل شده به کلیشه ای که رپ فارسی را با آن معرفی می کنند. هر جا می نشینند می گویند رپ یعنی اعتراض و همان اول دست و پای شما را می بندند. در کل ما گاهی اعتراض می کنیم و گاهی هم هر کاری دلمان بخواهد می کنیم.
جریان رپ فارسی باید این راه رها شده را از تاریکی در بیاور و سعی کند از من گفتن صرف خارج شود و عینک نوشتن اش را به چشم همه بزند.
من در حال آماده کردن مطالب این مقاله بودم که با چند توییت و پست قدیمی در فیس بوک مواجه شدم که رض را سپهری رپ فارس معرفی کردند.
باید بگویم با اینکه می شود رگه هایی مشترک در شعر هر دو پیدا کرد اما این مقدار بسیار کم است که این اسم را به او اطلاق کنیم. بنظرم رض بسیار سعی کرده که از او الگو برداری کند و شاید تحت تاثیر اوست اما به دلیل زیر لایه های متفاوت جهان بینی دو مسیر متفاوت را طی کرده اند. رض یک نگاه ملی گرایانه دارد و شعر های او داستان تعریف می کند و تصویر نمی سازد. نماد گرایی در شعر رض جنس اش متفاوت است و نماد هایش از اجتماع بیرون می زند و سوژه هایش در حال کنش و واکنش اند اما سپهری نگاهی جهان وطنی دارد و انسان برایش از سیاست و جامعه بیرون نمی زند. انگار او این کار را دون شان خود می داند که وارد این حوزه های انسانی شود.
در کل بنظر من رض در مولفه شعری به سمت ابتهاج متمایل است تا سپهری.
حالا که به اینجا رسیدیم باید در باره زندگی او هم کمی بگویم. او علاقه زیادی به نقاشی داشت و بسیار هم نمایشگاه برای اثار اش در گشور های مختلف برگزار کرد و چند وقت پیش یکی از آثار او در حراجی به قیمت بسیار بالایی فروخته شد. خواهر او هم نقاش است اما بنظر او خیلی هم از سپهری دل خوشی ندارد و انگار رابطه خوبی هم با هم نداشته اند ( این حرف هایی است که در کانون شعر شنیده ام نمی دانم تا چقدر درست است)
او در چند مقطع شغل های دولتی خوبی گرفت که یکی از آنها شغلی مربوط به کشاورزی بود و او در یک دوراهی پخش کردن سم ملخ کش برای جلو گیری از افت زدن محصول کشاورزان قرار گرفت که در نهایت اجازه نداد این
افت کش ها استفاده شود و آن سال بسیاری از مزارع مردم افت زده شد چون او نتوانست با وجدانش کنار بیاید مسئول مرگ این حجم از جانداران باشد. با همین مسئله متوجه نگاه او به دنیا می شویم. او آدمی بود که متفاوت نگاه و زندگی کرد.
منابع :
سهراب سپهري و سوررئالیسم(خدابخش اسداللهی)
آشنایی زدایی و نقش آن در خلق شعر (غلام عباس رضایی)
یاداشت هایی از احمد بهرام پور
