جنگها در تاریخ تنها بهعنوان پدیدههایی مخرب و ویرانگر شناخته نمیشوند؛ در بسیاری از موارد، همین بحرانها زمینهساز بازنگریهای عمیق در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و الگوهای رفتاری جوامع نیز بودهاند. به بیان دیگر، شرایط بحرانی گاه میتواند بهعنوان یک نقطه عطف برای اصلاح روندهای نادرست گذشته عمل کند.در شرایط کنونی که بخشی از زیرساختهای صنعتی، بهویژه در حوزه پتروشیمی و زنجیره تأمین کشور تحت فشار قرار گرفته، آثار این وضعیت بهتدریج در زندگی روزمره مردم قابل مشاهده است؛ از افزایش قیمت ظروف یکبارمصرف و بستهبندیها گرفته تا رشد هزینه کالاهایی که پیشتر جزو اقلام عادی و کمهزینه محسوب میشدند.با این حال، فراتر از مسئله افزایش قیمتها، این شرایط میتواند فرصتی برای بازنگری در فرهنگ مصرف جامعه فراهم کند؛ موضوعی که در سالهای گذشته کمتر بهصورت جدی مورد توجه قرار گرفته است.مصرفگرایی و وابستگی به کالاهای یکبارمصرف در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از رفتارهای مصرفی جامعه به سمت استفاده از کالاهای یکبار مصرف و کوتاهعمر حرکت کرده است؛ از استفاده گسترده از کیسههای پلاستیکی در خریدهای روزانه گرفته تا مصرف لیوانها و ظروف یکبارمصرف در مناسبتهای مختلف.این الگو در حالی تثبیت شده که در بسیاری از کشورها، مسیر متفاوتی در پیش گرفته شده است.در بازدیدها و مشاهدات میدانی از رویدادها و نمایشگاههای بینالمللی، بهویژه در برخورد با افرادی از کشورهای اروپایی، الگوی متفاوتی از مصرف را تجربه کرده ام. در این کشورها استفاده از کالاهای چندبارمصرف بهعنوان یک رفتار عادی و نه یک انتخاب لوکس در جامعه نهادینه شده است.در بسیاری از نمایشگاهها و رویدادهای تجاری، بهجای استفاده از بستهبندیهای پلاستیکی، از کیفهای پارچهای استفاده میشود که قابلیت استفاده مجدد در زندگی روزمره را دارند. همچنین استفاده از بطریهای آب شخصی، ماگهای دائمی و قمقمههای چندبارمصرف در محیطهای کاری به یک رفتار رایج تبدیل شده است.این تغییر رفتاری صرفاً یک رویکرد زیستمحیطی نیست، بلکه نتیجه یک نگاه اقتصادی و ساختاری به موضوع مصرف است؛ نگاهی که بر این اصل استوار است که مصرف بیرویه کالاهای یکبارمصرف در بلندمدت هزینههای اقتصادی، زیستمحیطی و صنعتی قابل توجهی به همراه دارد.در شرایطی که فشارهای اقتصادی و محدودیتهای زنجیره تأمین افزایش یافته، هرگونه مصرف غیرضروری میتواند بار مضاعفی بر ظرفیت تولید و منابع کشور وارد کند.در چنین شرایطی، هر کیسه پلاستیکی یا هر کالای یکبارمصرف تنها یک واحد مصرفی ساده نیست، بلکه بخشی از زنجیرهای است که برای تولید آن انرژی، مواد اولیه، حملونقل و زیرساخت صنعتی مصرف شده است.بنابراین اصلاح الگوی مصرف دیگر صرفاً یک موضوع زیستمحیطی یا انتخاب فردی نیست، بلکه میتواند در چارچوب مفهوم «تابآوری اقتصادی و اجتماعی» مورد توجه قرار گیرد.حرکت تدریجی به سمت استفاده از کالاهای چندبارمصرف میتواند پیامدهای متعددی به همراه داشته باشد، از جمله:کاهش فشار بر صنایع پتروشیمی و زنجیره تولیدکاهش هزینههای مصرفی خانوارها و نهادهای عمومیکاهش مصرف انرژی و مواد اولیهکاهش هزینههای برگزاری مراسمها و رویدادهای اجتماعیایجاد فرصت برای توسعه محصولات بادوام و تولیدات داخلیدر این میان، حوزههایی مانند وقف، نذر و کمکهای مردمی نیز از جمله بخشهایی هستند که سهم قابل توجهی از مصرف کالاهای یکبارمصرف در آنها مشاهده میشود.در مجموع، به نظر میرسد شرایط فعلی کشور میتواند بهعنوان یک نقطه آغاز برای بازنگری در الگوهای مصرف مورد استفاده قرار گیرد. در چنین فضایی، تمرکز صرف بر افزایش تولید کافی نیست و توجه به شیوه مصرف نیز اهمیت اساسی پیدا میکند.بحرانها، در کنار پیامدهای چالشبرانگیز خود، میتوانند زمینهساز تغییرات ساختاری و رفتاری در جامعه باشند؛ مشروط بر آنکه بهدرستی تحلیل و به فرصت تبدیل شوند."حمیدرضا پیله ور"
