یکی از اجزای مهم مفصل زانو، مینیسک زانو است که نقش کلیدی در سلامت و عملکرد صحیح این مفصل دارد. این ساختار از دو قطعه غضروفی به نام های مینیسک داخلی و مینیسک خارجی تشکیل شده و به عنوان یک ضربه گیر عمل می کند. مینیسک ها علاوه بر کاهش فشارهای وارد بر استخوان ها، حرکت نرم و هماهنگ مفصل را ممکن می سازند. در این مقاله، به بررسی عملکرد، آسیب ها و روش های درمانی مینیسک خواهیم پرداخت.
مینیسک ها دو دیسک غضروفی هلالی شکل هستند که در میان استخوان های ران و ساق پا قرار دارند. این غضروف ها به عنوان یک ضربه گیر عمل کرده و از وارد آمدن فشار زیاد به استخوان ها و مفصل زانو جلوگیری می کنند. همچنین، مینیسک ها در ایجاد پایداری مفصل زانو و کاهش اصطکاک در حرکت مفصل نقش دارند.
دو مینیسک در هر زانو وجود دارد:
مینیسک داخلی که در داخل مفصل قرار دارد و به سمت داخلی زانو می رود.
مینیسک خارجی که در بیرون مفصل و به سمت بیرونی زانو قرار دارد.
مینیسک ها به استخوان های ران و ساق پا متصل هستند و با توجه به ویژگی های خود، می توانند فشارهای ناشی از ضربات و حرکت های پیچشی را جذب کنند.
آسیب های مینیسک زانو معمولاً به دلیل فعالیت های ورزشی، حرکات ناگهانی یا فشار بیش از حد به مفصل زانو اتفاق می افتند. این آسیب ها ممکن است در افراد فعال، ورزشکاران یا حتی کسانی که فعالیت های روزمره سنگین انجام می دهند، رایج تر باشد. آسیب های مینیسک می توانند به صورت های مختلفی اتفاق بیفتند:
پارگی مینیسک: یکی از شایع ترین انواع آسیب های مینیسک است که می تواند در اثر حرکات چرخشی یا پیچشی ناگهانی به وجود آید. پارگی مینیسک ممکن است کوچک یا وسیع باشد و نیاز به درمان متفاوتی دارد.
سایش مینیسک: در برخی موارد، مینیسک به دلیل استفاده مداوم و فشارهای مستمر می تواند دچار سایش و کاهش ضخامت شود. این آسیب بیشتر در افراد مسن مشاهده می شود.
پارگی تدریجی: در بعضی افراد به ویژه کسانی که از آرتروز رنج می برند، ممکن است مینیسک به طور تدریجی و در طول زمان آسیب ببیند.
آسیب به مینیسک معمولاً با مجموعه ای از علائم همراه است که می تواند شامل موارد زیر باشد:
درد یکی از مهم ترین علائم آسیب مینیسک است که معمولاً در ناحیه داخلی یا خارجی زانو احساس می شود و میتواند با حرکت بدتر شود.
تجمع مایع در مفصل زانو به دلیل آسیب مینیسک ممکن است منجر به تورم در زانو شود.
آسیب به مینیسک می تواند باعث محدود شدن دامنه حرکتی زانو شود. به ویژه هنگام چمباتمه زدن، بالا رفتن از پله ها یا راه رفتن، ممکن است حرکت زانو دچار مشکل شود.
در برخی از افراد، هنگام حرکت زانو صدای کلیک یا شکستگی می آید که ممکن است به دلیل حرکت مینیسک آسیب دیده در مفصل باشد.
در مواردی که پارگی مینیسک باعث تکه های غضروفی شود، این تکه ها می توانند در مفصل زانو حرکت کنند و منجر به قفل شدن آن شوند.
تشخیص آسیب مینیسک زانو معمولاً با معاینه بالینی و انجام آزمایش های تصویربرداری مانند رادیولوژی و MRI انجام می شود. رادیولوژی به طور معمول در تشخیص مشکلات استخوانی مفصل زانو کاربرد دارد، اما برای ارزیابی دقیق تر آسیب مینیسک، تصویربرداری با MRI بهترین روش است. این روش می تواند وجود پارگی ها و آسیب های جزئی مینیسک را به طور واضح نمایش دهد.
درمان آسیب های مینیسک زانو بستگی به نوع و شدت آسیب دارد. در برخی موارد، درمان های غیرجراحی کافی است، اما در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به جراحی باشد. درمان های مختلف شامل موارد زیر است:
در بسیاری از موارد، استراحت و تمرینات فیزیوتراپی می توانند به کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی زانو کمک کنند.
داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) می توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.
کمپرس یخ و بالا بردن پا برای کاهش تورم و التهاب مفصل زانو مفید هستند.
در صورتی که آسیب مینیسک شدید باشد یا علائم ادامه دار شوند، ممکن است نیاز به جراحی وجود داشته باشد. جراحی های معمول برای ترمیم مینیسک شامل:
آرتروسکوپی: این روش کم تهاجمی است که از یک دوربین کوچک برای مشاهده و درمان آسیب ها استفاده می شود. در این جراحی ممکن است بخشی از مینیسک برداشته شود یا پارگی آن ترمیم گردد.
جراحی ترمیمی: در برخی موارد نادر، ممکن است جراح تصمیم به ترمیم کامل مینیسک آسیب دیده بگیرد.
برای کاهش خطر آسیب های مینیسک، رعایت چند نکته مهم است:
تقویت عضلات ران و ساق پا می تواند به پایداری بیشتر زانو کمک کرده و فشار وارد بر مینیسک را کاهش دهد.
انجام حرکات کششی و گرمکردن بدن قبل از ورزش می تواند از آسیب های ناگهانی جلوگیری کند.
در برخی ورزش ها، استفاده از تجهیزات مناسب مانند زانو بند می تواند کمککننده باشد.
حرکات پیچشی شدید می توانند فشار زیادی بر مینیسک وارد کنند. در صورت امکان، باید از این نوع حرکات اجتناب کرد.
در حالی که درمان های مینیسک زانو معمولاً موفقیت آمیز هستند، در برخی موارد ممکن است مشکلاتی در بلند مدت باقی بماند. آسیب های مینیسک اگر به طور کامل درمان نشوند، می توانند به ایجاد ارتوروز زانو منجر شوند. آرتروز زانو شرایطی است که در آن غضروف مفصل به تدریج فرسوده می شود و باعث درد و محدودیت در حرکت زانو می شود.
درمان به کمک ارایه اطلاعات به بیمار جدید ترین و کم هزینه ترین راه جهت ارتقای سطح سلامت و افزایش کیفیت زندگی افراد است. در اطلاعات درمانی آگاهی های لازم پیرامون وضعیت فعلی و راهکارهای درمان و پیشگیری از بروز مجدد رخداد پاتولوژیک به بیمار آموزش داده شده و خود اوست که نقش محوری را در اصلاح وضعیت خود ایفا می کند
