هوش مصنوعی دیگر محدود به آزمایشگاهها و پروژههای نمایشی نیست. از نوشتن متن و خلق تصویر تا طراحی مواد پیشرفته، کشف دارو و بهینهسازی زنجیره تأمین، این فناوری عملاً به زیرساختی جهانی برای نوآوری تبدیل شده است. همانطور که در گزارش «پارادوکس اقتصادی هوش مصنوعی» اشاره شده، آنچه در ظاهر هیجانانگیز و سرگرمکننده است، در لایههای عمیقتر میتواند پیامدهای اقتصادی نگرانکنندهای داشته باشد.
مردم معمولاً هوش مصنوعی را با ابزارهایی مثل ChatGPT یا MidJourney میشناسند، اما این تنها سطح ماجراست. شرکتهایی مثل گوگل، مایکروسافت و IBM از AI برای بهینهسازی مراکز داده، طراحی خودکار مواد جدید، یا حتی ایجاد «سیستمهای خودترمیم» در زیرساختهای فناوری استفاده میکنند. در علم مواد، DeepMind توانسته ویژگیهای بیش از ۲.۲ میلیون ماده معدنی را پیشبینی کند؛ جهشی که با روشهای سنتی دههها زمان میبرد. در پزشکی، AI روند کشف دارو را از سالها به ماهها یا هفتهها کاهش داده است.
اما پشت این تحولات، تناقضی جدی نهفته است؛ همان چیزی که مقاله مورد اشاره از آن با عنوان «پارادوکس اقتصادی هوش مصنوعی» یاد میکنند. منطق اقتصادی سنتی میگوید افزایش بهرهوری به رشد اشتغال و رفاه منجر میشود. اما در مدل فعلی AI، بهرهوری جهش میکند در حالی که نیاز به نیروی انسانی کاهش مییابد. مشاغل ورودی برنامهنویسی، بخشهایی از خدمات مشتریان، طراحی گرافیک و حتی تولید محتوای تبلیغاتی با سرعت قابل توجهی در حال حذف یا کوچکشدن هستند.
طبق آمار ۳۷٪ از شرکتهایی که از AI استفاده میکنند، نیروهای خود را کاهش دادهاند و ۴۴٪ نیز انتظار کاهش نیرو در آینده نزدیک دارند. این یعنی فناوری که قرار است رشد ایجاد کند، ممکن است توان خرید در جامعه را کاهش دهد و به تقاضای پایینتر برای همان کالاها و خدمات منجر شود، و این یک چرخه معیوب اقتصادی خواهد بود.
این روند، اگر بدون اصلاح پیش برود، میتواند بنیان اقتصادی بسیاری از صنایع را متزلزل کند. حتی شرکتهایی که بر پایه AI سرمایهگذاریهای کلان کردهاند، مثل تسلا با پروژه رباتهای انساننما، ممکن است با بازار کوچکی روبهرو شوند، اگر مصرفکنندگان توان مالی خرید محصولاتشان را از دست بدهند.
کلید ماجرا، هماهنگ کردن سرعت نوآوری با مدلهای اقتصادی جدید است. این یعنی بازآفرینی سیاستهای اشتغال، سرمایهگذاری در آموزش مهارتهای مکمل AI، و شاید طراحی نظامهای حمایتی مثل درآمد پایه همگانی. به بیان ساده، ما فقط در حال ساخت ماشینهای هوشمند نیستیم؛ داریم آینده کار، ثروت و نقش انسان را بازتعریف میکنیم.
