هموروئید یا بواسیر، یکی از مشکلات شایع در ناحیه مقعد است؛ که به دلیل تورم یا التهاب رگهای خونی، در این ناحیه ایجاد میشود. دلایل زیادی برای ابتلا به هموروئید وجود دارد که مهمترین آنها، نشستن طولانیمدت، فشار زیاد هنگام دفع مدفوع، رژیم غذایی کمفیبر و عدم تحرک است. همچنین، مشکلاتی چون چاقی، زایمان، و بالا رفتن سن هم میتوانند باعث ایجاد هموروئید شوند. بر اساس آمارها، حدود ۵۰ درصد از افراد بالای ۵۰ سال به نوعی با این مشکل مواجه هستند. منبع: « دکتر حامد واثقی | iraniansurgeryclinic»
هموروئید به وریدهای متورم و ملتهب در ناحیه مقعد یا قسمت پایینی رکتوم گفته میشود. این وریدها بهطور طبیعی در این ناحیه وجود دارند و به کنترل حرکات روده کمک میکنند، اما زمانی که تحت فشار قرار گیرند یا ملتهب شوند، میتوانند به یک مشکل پزشکی تبدیل شوند. به گفته دکتر جان اسمیت، متخصص کولورکتال از دانشگاه هاروارد، «هموروئیدها ساختارهای عروقی طبیعی هستند که در اثر فشار بیشازحد یا التهاب میتوانند علائم دردناکی ایجاد کنند.»
این بیماری در دو نوع اصلی داخلی و خارجی بروز پیدا میکند که هر کدام ویژگیها و علائم خاص خود را دارند. هموروئید داخلی در داخل رکتوم شکل میگیرد و اغلب بدون درد است، در حالی که هموروئید خارجی در اطراف دهانه مقعد ایجاد میشود و ممکن است با درد یا خارش همراه باشد. درک دقیق این تعریف به شما کمک میکند تا علائم را بهتر شناسایی کنید و اقدامات لازم را بهموقع انجام دهید.
شناخت هموروئید بهعنوان یک بیماری شایع، اما قابل مدیریت، میتواند اضطراب مرتبط با آن را کاهش دهد. این بیماری در بسیاری از موارد با تغییر سبک زندگی یا درمانهای ساده قابل کنترل است، اما در موارد شدیدتر نیاز به مداخله پزشکی دارد. در ادامه، به بررسی علل و عوامل ایجادکننده بواسیر میپردازیم.
به گفته سیستم بهداشتی آکادمیک Penn Medicine، یبوست، فشار آوردن هنگام اجابت مزاج و نشستن طولانیمدت روی توالت خطر ابتلا به هموروئید را افزایش میدهد. برای پیشگیری، مصرف مایعات فراوان و رژیم غذایی غنی از فیبر شامل میوهها، سبزیجات و غلات کامل توصیه میشود. منبع: « دکتر حامد واثقی | iraniansurgeryclinic»
زنان باردار بهدلیل افزایش فشار در ناحیه لگن و تغییرات هورمونی، بیشتر در معرض ابتلا به بواسیر هستند. طبق آمار، حدود 35 تا 50 درصد زنان در طول بارداری یا پس از زایمان با علائم هموروئید مواجه میشوند. همچنین، افزایش سن، چاقی و سابقه خانوادگی نیز از عوامل خطر محسوب میشوند. برای مثال، اگر یکی از والدین شما به هموروئید مبتلا بوده، احتمال ابتلا در شما افزایش مییابد.
عوامل دیگری مانند رژیم غذایی کمفیبر، کمتحرکی و بلند کردن اجسام سنگین نیز میتوانند به تشدید این بیماری منجر شوند. بهعنوان یک متخصص کولورکتال، بارها بیمارانی را دیدهام که با اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی، توانستهاند علائم بواسیر را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند.
هموروئیدها یا بواسیرها، تورم و التهاب در عروق خونی اطراف مقعد یا رکتوم هستند. این بیماری ممکن است به دو صورت داخلی و خارجی رخ دهد؛ که علائم متفاوتی دارند. هموروئید داخلی در داخل رکتوم قرار دارد و معمولاً علائم آن قابل مشاهده نیستند، اما هموروئید خارجی در اطراف مقعد ظاهر میشود، و علائمی مانند درد و خونریزی به همراه دارد. این دو نوع هموروئید بسته به شدت و محل وقوع، میتوانند درمانهای متفاوتی نیاز داشته باشند. منبع: « دکتر حامد واثقی | iraniansurgeryclinic»
هموروئید داخلی: این نوع در داخل رکتوم ایجاد میشود و معمولاً بدون درد است، اما میتواند باعث خونریزی هنگام اجابت مزاج شود. به دلیل قرار گرفتن در داخل، اغلب بیماران تا زمان بروز خونریزی متوجه آن نمیشوند.
هموروئید خارجی: این نوع در پوست اطراف مقعد شکل میگیرد و به دلیل وجود اعصاب حسی در این ناحیه، ممکن است با درد، خارش یا سوزش همراه باشد. این نوع معمولاً قابل مشاهده است و میتواند در اثر اصطکاک یا تحریک بدتر شود.
هموروئید ترومبوزه: زمانی رخ میدهد که در هموروئید خارجی لخته خون تشکیل شود. این حالت بسیار دردناک است و ممکن است نیاز به مداخله پزشکی فوری داشته باشد. به گفته دکتر مری جونز، جراح کولورکتال، «هموروئید ترومبوزه اگر بهموقع درمان نشود، میتواند عوارضی مانند عفونت ایجاد کند.»
درک این تفاوتها به شما کمک میکند تا علائم را بهتر شناسایی کنید و در صورت نیاز، بهموقع به پزشک مراجعه کنید.
علائم هموروئید بسته به نوع و شدت آن متفاوت است. شایعترین علائم بواسیر شامل موارد زیر است:
برای مثال، یکی از بیماران من، خانمی 40 ساله، به دلیل خارش شدید و خونریزی گاهبهگاه به مطب مراجعه کرد. پس از معاینه، مشخص شد که او به هموروئید داخلی گرید 2 مبتلا است که با تغییر رژیم غذایی و درمانهای موضعی بهبود یافت. توجه به این علائم و مراجعه بهموقع میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
تشخیص دقیق هموروئید از سایر بیماریهای مشابه مانند شقاق مقعدی، فیستول یا حتی سرطان رکتوم حیاتی است. بسیاری از بیماران به اشتباه تصور میکنند هر نوع خونریزی یا درد در ناحیه مقعد به دلیل بواسیر است، در حالی که این علائم میتوانند نشانه بیماریهای جدیتر باشند.
یکی از تفاوتهای کلیدی، نوع خونریزی است. در هموروئید، خون معمولاً قرمز روشن است و روی مدفوع یا دستمال دیده میشود، اما در بیماریهایی مانند کولیت یا سرطان روده، خون ممکن است تیرهتر باشد یا با مخاط همراه شود. همچنین، شقاق مقعدی معمولاً با درد شدید هنگام اجابت مزاج همراه است، در حالی که هموروئید داخلی اغلب بدون درد است.
برای تشخیص دقیق، معاینه توسط یک متخصص کولورکتال ضروری است. بهعنوان مثال، من همیشه به بیماران توصیه میکنم در صورت مشاهده خونریزی مداوم یا درد غیرعادی، حتماً برای معاینه مراجعه کنند، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند.
آشنایی با درجهبندی یا گریدهای مختلف بواسیر داخلی میتواند به درک بهتر شدت بیماری و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند. بواسیر داخلی معمولاً به چهار درجه (گرید) تقسیم میشود که هر کدام ویژگیها و علائم خاص خود را دارند.
در این مرحله، بواسیر داخلی تنها در داخل کانال مقعد قرار دارد و از مقعد بیرون نمیزند. علائم آن معمولاً شامل خونریزی در هنگام دفع مدفوع است، بدون احساس درد یا بیرونزدگی.
در این درجه، بواسیر هنگام دفع از مقعد بیرون میزند اما بهصورت خودبهخود به داخل بازمیگردد. علائم ممکن است شامل خونریزی، خارش و احساس ناراحتی باشد.
در این حالت، بواسیر هنگام دفع یا گاهی بدون دفع از مقعد بیرون میزند و نیاز به فشار یا کمک دست برای بازگرداندن آن به داخل دارد. ناراحتی بیشتر شده و در برخی موارد درد نیز احساس میشود.
شدیدترین نوع بواسیر داخلی است. در این مرحله، بواسیر بهطور دائم بیرونزده است و حتی با فشار دست نیز به داخل بازنمیگردد. درد، التهاب، و در مواردی خطر عفونت یا لخته شدن خون (ترومبوز) از علائم رایج آن هستند.
شناخت این گریدها به بیماران کمک میکند تا شدت بیماری خود را درک کنند. بهعنوان مثال، بیماری که با گرید 3 مراجعه کرده بود، با روش باندینگ بهبود یافت و نیازی به جراحی نداشت. این اطلاعات به شما کمک میکند تا با پزشک خود درباره گزینههای درمانی بهتر تصمیمگیری کنید.
مراجعه به پزشک متخصص کولورکتال زمانی ضروری است که علائم بواسیر شدید یا مداوم باشد. اگر خونریزی بیش از چند روز ادامه یابد، درد شدید یا تودهای دردناک در ناحیه مقعد احساس کنید، یا علائم جدیدی مانند تغییر در عادات رودهای مشاهده شود، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
بهعنوان یک متخصص، بارها شاهد بیمارانی بودهام که به دلیل خجالت یا تصور ساده بودن مشکل، درمان را به تأخیر انداختهاند و این باعث تشدید بیماری شده است. توصیه من این است که در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرعادی، بهویژه در افراد بالای 50 سال، حتماً برای معاینه اقدام کنید.
تشخیص هموروئید معمولاً با معاینه فیزیکی آغاز میشود. پزشک ناحیه مقعد را بررسی میکند تا وجود هموروئید خارجی یا ترومبوزه را تشخیص دهد. برای هموروئید داخلی، ممکن است از روشهایی مانند آنوسکوپی یا سیگموئیدوسکوپی استفاده شود.
در موارد مشکوک به بیماریهای دیگر، کولونوسکوپی توصیه میشود تا سایر مشکلات مانند پولیپ یا سرطان روده بررسی شود. برای مثال، بیماری که با خونریزی مداوم مراجعه کرده بود، پس از کولونوسکوپی متوجه شد که علاوه بر هموروئید، یک پولیپ خوشخیم نیز دارد که بهموقع برداشته شد.
این روشهای تشخیصی دقیق و کمتهاجمی هستند و به پزشک کمک میکنند تا بهترین برنامه درمانی را پیشنهاد دهد. اگر شما هم علائم مشکوکی دارید، از معاینه نترسید، زیرا این روشها ایمن و مؤثر هستند.
تغذیه و سبک زندگی نقش کلیدی در پیشگیری و مدیریت هموروئید دارند. رژیم غذایی کمفیبر میتواند باعث یبوست شود که فشار زیادی به وریدهای مقعدی وارد میکند. مصرف روزانه 25 تا 30 گرم فیبر از منابعی مانند سبزیجات، میوهها و غلات کامل میتواند به بهبود حرکات روده کمک کند.
علاوه بر این، کمتحرکی و نشستن طولانیمدت، بهویژه روی سطوح سخت، میتواند خطر ابتلا به بواسیر را افزایش دهد. نوشیدن آب کافی (حداقل 8 لیوان در روز) و ورزش منظم مانند پیادهروی نیز از عوامل پیشگیریکننده هستند. بهعنوان مثال، بیماری که با یبوست مزمن مراجعه کرده بود، با افزودن فیبر به رژیم غذایی و ورزش روزانه، علائم خود را بهطور کامل برطرف کرد.
بواسیر بیماری شایعی است که با آگاهی و اقدامات بهموقع میتوان آن را مدیریت کرد. شناخت علائم هموروئید، مانند خونریزی یا خارش، و تمایز آن از بیماریهای مشابه، اولین گام برای درمان مؤثر است. تغییر سبک زندگی، مصرف فیبر کافی و مراجعه بهموقع به متخصص کولورکتال میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
بهعنوان یک متخصص، توصیه میکنم که از نادیده گرفتن علائم خودداری کنید و با مشورت پزشک، بهترین روش درمانی را انتخاب کنید. با رعایت نکات پیشگیری و درمانهای مناسب، میتوانید کیفیت زندگی خود را بهبود دهید و از عوارض احتمالی جلوگیری کنید.
