آیا تا به حال شده وسط یک گفتوگوی مهم، ناگهان ذهنت به جلسه فردا یا کار نیمهتمام امروز پرواز کند؟
در ظاهر گوش میدهی، اما درونت در هزار مسیر مختلف پخش شده است.
اینجاست که مفهوم تمرکز در کوچینگ معنا پیدا میکند؛ جایی که حضور، از یک واژه زیبا به یک مهارت حیاتی تبدیل میشود.
کوچینگ، تنها درباره پرسیدن سؤالهای خوب نیست؛ دربارهی بودن کامل با مراجع است. و این بودن، بدون تمرکز واقعی ممکن نیست. تمرکز در کوچینگ یعنی هنر خاموشکردن صدای ذهن، تا صدای قلب مراجع را بشنوی.
بخش اول: تمرکز یعنی «حضور کامل در اکنون»
وقتی از تمرکز صحبت میکنیم، بیشتر افراد یاد توجه به یک هدف یا انجام دقیق یک کار میافتند.
اما در کوچینگ، تمرکز معنای عمیقتری دارد:
یعنی حضور ذهنی، احساسی و جسمی در لحظه اکنون.
یک کوچ حرفهای فقط با گوشش نمیشنود؛ با نگاه، حس، تنفس و انرژیاش میشنود.
او متوجه مکثها، تُن صدا، حرکات دست و حتی سکوتهای مراجع میشود.
و همه اینها زمانی ممکن است که کوچ در لحظه باشد، نه در فکر بعدی.
تمرکز در کوچینگ یعنی سکوت ذهن برای شنیدن عمق انسان مقابلت.
بخش دوم: چرا تمرکز در کوچینگ حیاتی است؟
۱. ایجاد اعتماد و امنیت روانی:
وقتی مراجع حس کند که کوچ با تمام وجود حضور دارد، ناخودآگاه احساس امنیت میکند.
او میفهمد که دیده و شنیده میشود؛ و همین، فضای گفتوگو را از سطح به عمق میبرد.
۲. کشف معنای واقعی کلمات:
بسیاری از مراجعان در کلماتشان چیزهایی میگویند که خودشان هم به آن آگاه نیستند.
تمرکز باعث میشود کوچ، پشت واژهها را ببیند؛ احساس، نیت یا الگوی پنهان را.
۳. افزایش کیفیت پرسشها:
پرسش قوی، از گوش دادن عمیق متولد میشود.
وقتی کوچ واقعاً متمرکز باشد، میتواند سؤالهایی بپرسد که قلب مراجع را هدف بگیرد، نه فقط ذهن او را.
۴. کاهش قضاوت و پیشفرض:
تمرکز یعنی ذهنی آرام و بیداوری.
کوچ متمرکز به جای تلاش برای «جواب دادن»، تلاش میکند تا «درک کند».
بخش سوم: دشمنان تمرکز در فرآیند کوچینگ
تمرکز، مانند عضله است؛ اگر تمرین نکنیم، ضعیف میشود.
در مسیر کوچینگ، چند دشمن پنهان دارد که باید آنها را شناخت و مدیریت کرد:
۱. ذهن پرمشغلهی کوچ
گاهی کوچ با ذهنی شلوغ وارد جلسه میشود: پروژهها، تماسها، دغدغههای شخصی.
این ذهن پر سروصدا اجازه نمیدهد کوچ واقعاً گوش دهد.
به همین دلیل، بسیاری از کوچهای حرفهای قبل از هر جلسه چند دقیقه مدیتیشن، تنفس یا سکوت آگاهانه انجام میدهند.
۲. نیاز به نتیجه سریع
برخی کوچها ناخودآگاه میخواهند مراجع را به «نتیجه» برسانند.
اما تمرکز واقعی یعنی رها کردن کنترل و اعتماد به فرآیند.
کوچ نباید بخواهد چیزی را ثابت کند؛ فقط باید حاضر باشد.
۳. قضاوت پنهان
ذهن انسان دائماً قضاوت میکند.
اما قضاوت، دشمن حضور است.
وقتی کوچ برچسب میزند (“او تنبله”، “او از خودش نمیگذره”)، دیگر نمیتواند واقعیت را ببیند.
۴. چندوظیفگی یا Multi-tasking
هیچ چیز به اندازهی چککردن موبایل یا فکر به کار بعدی، تمرکز را نابود نمیکند.
جلسه کوچینگ فقط باید یک نقطهی تمرکز داشته باشد: رشد مراجع.
بخش چهارم: چگونه تمرکز در کوچینگ را تقویت کنیم؟
تمرکز مهارتی نیست که یک شبه بیاید، بلکه عادتی است که با تکرار ساخته میشود.
در ادامه چند روش کاربردی برای تقویت تمرکز کوچ آوردهام:
۱. تمرین حضور روزانه
هر روز چند دقیقه در سکوت بنشین، چشمانت را ببند و فقط نفس بکش.
افکار خواهند آمد و خواهند رفت. تو فقط تماشاگر باش.
این تمرین ساده، توانایی «بازگشت به اکنون» را در تو تقویت میکند.
۲. پاکسازی ذهن قبل از جلسه
قبل از هر جلسه کوچینگ، یک دقیقه دفترچهای باز کن و هر چیزی که در ذهنت است بنویس.
نگرانی، خستگی، ایده، برنامه… هرچیز.
با این کار، ذهن سبک میشود و جا برای حضور واقعی باز میکنی.
۳. استفاده از تنفس برای بازگشت به لحظه
وقتی حین جلسه ذهنت سرگردان شد، به آرامی به تنفست برگرد.
یک دم عمیق، یک بازدم آرام.
همین کار ساده، تو را دوباره به «اینجا و اکنون» برمیگرداند.
۴. مشاهده بدون قضاوت
یاد بگیر حسها و رفتارهای مراجع را فقط مشاهده کنی، نه تحلیل.
مثلاً به جای “او عصبی است”، بگو “او با دستهایش بازی میکند”.
مشاهده، تمرکز را تقویت میکند؛ تفسیر، آن را میشکند.
۵. تمرکز بر نیت جلسه
پیش از شروع، از خودت بپرس:
«من میخواهم در این جلسه چه خدمتی به مراجع بدهم؟»
پاسخ به این سؤال، ذهن را از آشوب رها کرده و آن را روی حضور و کمک متمرکز میکند.
بخش پنجم: تمرکز از نگاه درونی کوچ
در کوچینگ حرفهای، تمرکز فقط بیرونی نیست (روی مراجع)، بلکه درونی هم هست (روی خود کوچ).
کوچ باید بتواند احساسات، افکار و حالتهای درونی خود را نیز مشاهده کند.
گاهی مراجع حرفی میزند که در کوچ احساس مقاومت یا قضاوت ایجاد میکند.
اینجاست که آگاهی از خود اهمیت پیدا میکند.
کوچ باید بتواند بگوید:
«الان ذهنم دارد قضاوت میکند، اما من قضاوت نیستم.»
این فاصلهگرفتن، همان تمرکز درونی است.
تمرکز بیرونی یعنی دیدن مراجع، تمرکز درونی یعنی دیدن خود در لحظه دیدن مراجع.
بخش ششم: ارتباط تمرکز با گوش دادن فعال
گوش دادن فعال (Active Listening) یکی از ستونهای اصلی کوچینگ است،
اما بدون تمرکز، عملاً ممکن نیست.
وقتی کوچ با ذهنی متمرکز گوش میدهد، فقط به کلمات گوش نمیدهد،
بلکه به احساس پشت کلمات توجه دارد:
لرزش صدا
تغییر تنفس
تردید در بیان
انرژی در کلمات خاص
این جزئیات فقط برای کسی آشکار میشوند که ذهنش ساکت است.
تمرکز یعنی «شنیدن سکوت بین کلمات».
بخش هفتم: تمرکز، هدیهای برای مراجع
وقتی کوچ با تمرکز گوش میدهد، مراجع هم بهصورت ناخودآگاه آرام میشود.
او یاد میگیرد که خودش هم در لحظه حاضر باشد.
به همین دلیل تمرکز کوچ، نهفقط ابزاری برای بهتر گوش دادن، بلکه یک مدل ذهنی آموزشی برای مراجع است.
در واقع کوچ با تمرکز خود، تمرکز را آموزش میدهد — بدون کلام، فقط با حضور.
این همان جادوی کوچینگ است: تأثیر از طریق بودن، نه گفتن.
بخش هشتم: تمرکز در کوچینگ آنلاین
در دنیای امروز، بسیاری از جلسات کوچینگ بهصورت آنلاین برگزار میشود.
اما حفظ تمرکز در جلسات آنلاین چالش بیشتری دارد.
برای تقویت حضور در جلسات آنلاین:
نوتیفیکیشنها را قبل از جلسه خاموش کن.
از نور مناسب و پسزمینه خلوت استفاده کن.
تماس تصویری را در حالت تمامصفحه قرار بده تا ارتباط چشمی حفظ شود.
هر چند دقیقه نگاهت را از صفحه برندار، چون تماس چشمی در فضای دیجیتال هم حامل انرژی است.
کوچ باید یاد بگیرد که حتی از پشت مانیتور، «انرژی حضور» را منتقل کند.
بخش نهم: تمرکز و انرژی در کوچینگ
تمرکز فقط یک مهارت ذهنی نیست؛ یک جریان انرژی است.
وقتی کوچ واقعاً متمرکز است، میدان انرژی جلسه بالا میرود.
این را هم کوچ حس میکند و هم مراجع.
در این حالت، جملات ساده، معنا پیدا میکنند و سکوتها تبدیل به کشف میشوند.
در حقیقت، تمرکز همان پلی است که ذهن منطقی را به شهود کوچ وصل میکند.
و از دل همین شهود، بینشهای قدرتمند برای مراجع بیرون میآیند.
بخش دهم: تمرکز بهعنوان یک سبک زندگی کوچ
تمرکز فقط برای زمان جلسه نیست؛ بلکه باید در کل زندگی کوچ جاری باشد.
کوچی که در زندگی روزمرهاش عجول، چندوظیفهای یا پریشان است، نمیتواند در جلسه حضوری آرام داشته باشد.
تمرکز یعنی:
آهسته خوردن،
عمیق نفس کشیدن،
گوش دادن واقعی به عزیزان،
انجام هر کار با توجه کامل.
زندگی متمرکز، زمینهی کوچینگ متمرکز است.
جمعبندی: تمرکز، زبان خاموش کوچینگ
در نهایت، تمرکز در کوچینگ یعنی هدیه دادن لحظه اکنون به دیگری.
وقتی کوچ متمرکز است، به مراجع این پیام را میدهد:
«تو در این لحظه مهمترین فرد دنیایی.»
و همین احساس، بذر رشد را در دل مراجع میکارد.
تمرکز، سکوتی است که درونش هزار گفتوگو جریان دارد.
تمرکز، هنری است که از گوش دادن به زندگی آغاز میشود.
✳️ نویسنده: جواد فخری
بیزنس کوچ و طراح مدل رشد برمودا
(ویژه کوچهای مشتاق رشد در مسیر حرفهای)
