ممنوعیت فروش نخی سیگار، اگرچه با هدف کنترل مصرف دخانیات و محدود کردن دسترسی افراد به این محصولات اتخاذ شده است، اما میتواند پیامدهای ناخواستهای نیز به همراه داشته باشد که نیازمند بررسی دقیق است.
یکی از مهمترین آثار این تصمیم، اجبار مصرفکنندگان به خرید بسته کامل سیگار به جای خرید تعداد محدودی نخ سیگار است. بسیاری از افراد، بهویژه کسانی که مصرف روزانه پایینی دارند یا در تلاش برای کاهش مصرف خود هستند، پیشتر با خرید چند نخ سیگار در روز میزان مصرفشان را کنترل میکردند. با حذف این امکان، این افراد ناچار خواهند بود یک بسته کامل تهیه کنند و در نتیجه تعداد بیشتری سیگار در دسترس آنها قرار خواهد گرفت.
در چنین شرایطی، دسترسی دائمی به یک بسته کامل میتواند احتمال مصرف بیشتر را افزایش دهد. فردی که در گذشته روزانه دو یا سه نخ سیگار خریداری میکرد، اکنون ممکن است به دلیل در اختیار داشتن یک پاکت کامل، به تدریج تعداد بیشتری سیگار مصرف کند. از منظر رفتار مصرفکننده، افزایش موجودی یک کالا در دسترس فرد، معمولاً به افزایش مصرف آن نیز منجر میشود.
از سوی دیگر، این سیاست هزینه خرید اولیه را نیز افزایش میدهد. اگرچه ممکن است هدف سیاستگذار افزایش هزینه دسترسی به دخانیات باشد، اما در عمل مصرفکنندگان سیگار معمولاً به دلیل وابستگی به نیکوتین، مصرف خود را به سادگی متوقف نمیکنند. در نتیجه، بسیاری از آنها به جای ترک مصرف، ناچار به پرداخت هزینه بیشتری برای خرید بستههای کامل خواهند شد. این موضوع میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر اقشار کمدرآمد وارد کند.
همچنین احتمال شکلگیری بازارهای غیررسمی فروش نخی سیگار نیز وجود دارد. تجربه نشان داده است که هرگاه میان نیاز مصرفکننده و مقررات موجود فاصله ایجاد شود، زمینه برای فعالیتهای غیررسمی و خارج از نظارت فراهم میشود. چنین وضعیتی میتواند کنترل کیفی محصولات دخانی و نظارت بر فروش آنها را دشوارتر کند.
در نهایت، منتقدان این تصمیم معتقدند که کاهش مصرف دخانیات بیش از آنکه نیازمند ممنوعیتهای شکلی باشد، به سیاستهای جامعتری مانند آموزش عمومی، فرهنگسازی، حمایت از برنامههای ترک سیگار و کنترل تبلیغات دخانیات وابسته است. از این منظر، ممنوعیت فروش نخی سیگار ممکن است بدون فراهم کردن زیرساختهای لازم برای ترک مصرف، تنها الگوی خرید مصرفکنندگان را تغییر دهد و حتی در برخی موارد به افزایش مصرف و گسترش بیشتر استعمال سیگار منجر شود.
حسین کیانی نیا
