یک کودک چند ماهه با آگاهی تقریبا صفر،
نسبت به اخم و لبخند واکنش درست و معقول و طبیعی نشان میدهد،
و البته که یک پیر بیسواد هم با کمترین آگاهی واکنش مشابهی دارد،
خوبی و بدی همیشه بوده و هست، و تغییری نمیکند،
ولی هر معلولی یک علتی دارد،
خوب یا بد شدن فرد، بستگی بسیار زیادی به محیط و فرهنگ حاکم دارد،
در محیط هنجار، که احترام و راستی و درستی و محبت،
و کوشش و بخشش و خوبی و زیبایی، فرهنگ شده و زندگی میشود،
با عقل و وجدان افراد هم سازگار بوده و از آن لذت میبرند،
و توسعه و تحول اجتماعی هم مضاعف میگردد،
ولی محیط ناهنجار، زمینه ساز فقر و جهل و جرم و فساد و بدی و زشتی و بی احترامیست،
که ناسازگار و عذاب آور و تباه کننده است،
سالیان درازیست که معیارهایی برای ارزیابی محیط وجود دارد،
میتوان براحتی وضعیت جوامع را دید که در کدام طیف یا کجای آن قرار دارند،
و مدیریت اجتماع توسط شایستگان، بستر هنجارسازیست،
همه ابزارها و صد البته اینترنت نه تنها مفید و موثر و عالی هستند،
بلکه از معجزات بشریت در مسیر پر شتاب و دقیق تکاملند،
و انسان عاقل در محیط هنجار، از بی ادبان هم درس ادب میگیرد.
