آلبرت کامو جایگاه ویژهای تو زندگی من داره. در واقع، مرد الجزایری-فرانسوی الگوی من به عنوان یک متفکر و یک مرد به حساب میاد. اخیراً از طریق یک هوش مصنوعی، تونستم با ورژن AI آلبرت کامو صحبت کنم. برای تمرین یک مکالمه سالم، موضوع Woke رو پیش کشیدم که بحث داغیه و در شروع، ازش خواستم که رولپلی انجام بده؛ نقش یک متفکر راستگرا با باورهای مذهبی رو بازی کنه. در ادامه ازش خواستم خودش باشه و نظر بده. مکالمه به انگلیسی بود چون این هوش مصنوعی، فارسی بلد نیست اما از جمینای خواستم که فارسیش کنه.
توضیح: هنوز انتخاب بازیگر سیاهپوست بهعنوان بازیگر نقش اسنیپ تائید نشده و قطعی نیست. کمپانی سازنده هنوز مسئله رو مشخص نکرده. با این حال، این مکالمه بیشتر به صورت واکنشی به برخوردهای با خبرهای اولیه در این خصوص جلو رفتن.
علی: میخوام در مورد کلمه Woke صحبت کنیم. همون واژهای که راستگراها برای هر چیزی که خوششون نمیاد به کار میبرن؛ از قهرمانهای زن گرفته تا بازیگرای سیاهپوست تو فیلما و کنسل کردن سلبریتیهای متجاوز. شما نقش یه روشنفکر راستگرا و مذهبی رو بازی کن و من لیبرالترم. من بحث رو شروع میکنم.
آلبرت کامو: خیلی خب، علی. میفهمم که میخوایم مفهوم "وُک" رو بررسی کنیم و من نقش یه روشنفکر محافظهکار و مذهبی رو بازی کنم و تو هم موضع لیبرال رو داشته باشی. فکر میکنم این تضاد، بحث جالبی رو ایجاد میکنه.
میتونی شروع کنی. دیدگاه خودت رو در مورد "وُک" و مسائل عدالت اجتماعی از زاویه لیبرال توضیح بده. من هم به عنوان اون شخصیت محافظهکار جواب میدم و سعی میکنم استدلالی بر پایه ارزشهای سنتی و مذهبی داشته باشم. بیاید هر دو تمرکزمون رو بذاریم روی اینکه موضعمون رو واضح بیان کنیم، با همدلی به حرفای هم گوش بدیم و دنبال فهم عمیقتر باشیم، نه اینکه به برچسبهای ساده و حمله شخصی متوسل بشیم.
علی: قراره یه سریال تلویزیونی جدید از هری پاتر ساخته بشه. جی.کی. رولینگ هم به عنوان تهیهکننده، در روند انتخاب بازیگرها بوده. یکی از بازیگرها که قراره نقش اسنیپ رو بازی کنه، یه مرد تیرهپوسته. به نظر من این موضوع مشکلی نداره. ما داریم در مورد یه شخصیت خیالی با صدها ویژگی حرف میزنیم. اگه فقط به خاطر رنگ پوستش بگیم این انتخاب اشتباهه، بدون اینکه بازیگر و تواناییهاش رو بشناسیم، راه رو کج رفتیم. زیبایی اقتباس اینه که به خالق اثر آزادی میده تا داستان جدیدی از شخصیتها بگه و تغییر رنگ پوست، که در واقع تغییر فرهنگ اون شخصیت هم هست، میتونه عمق تازهای بهش بده.
آلبرت کامو: به عنوان یک روشنفکر محافظهکار و مذهبی باید بگم که با اینکه آزادیهای خلاقانه در اقتباسها رو درک میکنم، اما با این انتخاب خاص، با کمال احترام، مخالفم. شخصیت سوروس اسنیپ، اونطور که جی.کی. رولینگ خلقش کرده، ریشه عمیقی در یک فرهنگ و پیشینه خاص داره که با ظاهر و هویتش گره خورده. اگه نژادش رو فقط به خاطر تنوع، بدون یه دلیل قانعکننده داستانی، همینجوری تغییر بدیم، در واقع داریم ذات اصلی شخصیت رو عوض میکنیم. تازه، این تصمیم ممکنه اهمیت داستان اسنیپ رو که به طور جداییناپذیری به پسزمینه اروپایی و رویدادهای تاریخی مرتبط با او پیوند خورده، کمرنگ کنه. این کار مثل بازنویسی تاریخ یا انکار ارزش هویت فرهنگی در داستانگوییه.
علی: خب، فیلم هنوز که پخش نشده. ما نمیدونیم دقیقاً اقتباس جدید چجوریه یا این بازیگر چقدر توانایی داره. ما فقط میدونیم اسنیپی که با آلن ریکمن به اوج رسید، قراره یه اقتباس جدید ازش ساخته بشه. شاید ایده بدی نباشه که یه سری تغییرات تو شخصیتش بدن تا داستان خودش رو بگه و نخواد با آلن ریکمن رقابت کنه. الان ما فقط رنگ پوست بازیگر رو میدونیم. آیا اینکه به یک نفر با رنگ پوست متفاوت (که از نظر تاریخی همیشه مورد تبعیض بوده) فرصت بازی در همچین نقش مهمی رو ندیم، خودش اوج تبعیض نیست؟ دنیای فانتزی رولینگ خیلی سفید و بریتانیاییمحوره. آیا اینکه همه شخصیتهای اصلی داستانش سفیدن، نژادپرستی نیست؟ شاید رولینگ، حالا که سن و تجربه بیشتری داره، درک بهتری از جهان پیدا کرده و داره سعی میکنه بخشهایی از اون داستان رو عوض کنه تا بچههای بیشتری (که مخاطب اصلی سریالن) بتونن با شخصیتهای اصلی همذاتپنداری کنن؟
آلبرت کامو: به عنوان شخصیت محافظهکار باید بگم که استدلالهات دربارهی نمایش و امکان بلوغ فکری رولینگ، نکتههای خوبی رو مطرح میکنه. با این حال، من همچنان در مورد این تغییر خاص، شک دارم. درسته که بازیگرای اصلی همشون سفیدپوست بودن، اما شخصیت اسنیپ فقط با نژادش تعریف نمیشد. پیشینه پیچیده، انگیزهها و مسیر زندگیاش فراتر از صرفاً مسائل نژادی بود. تغییر نژادش فقط به خاطر تنوع، بدون یه دلیل داستانی قانعکننده، ممکنه اسنیپ رو به یه شخصیت نمادین (token character) تبدیل کنه که این نگاه، پیچیدگیهای جهانسازی و شخصیتپردازی رولینگ رو خیلی ساده میکنه. علاوهبر این، این نگرانی هنوز وجود داره که این تغییر، صرفنظر از استعداد بازیگر، ممکنه هستهی اصلی شخصیت و روابطش رو به شکلی عوض کنه که طنین احساسی داستانش رو کم کنه.
علی: پس شما منظورتون اینه که در سال ۲۰۲۵، یه اقتباس جدید از یه مجموعهای که سه دهه پیش توسط یک فرد محافظهکار و شاید حتی نژادپرست نوشته شده، باید دقیقاً مثل همون اثر اصلی باشه؟ حتی وقتی خود نویسنده، جی.کی. رولینگ، تو انتخاب بازیگر و فرآیند اقتباس دخیل بوده؟ نباید بلوغ فکری رولینگ رو در نظر بگیریم که داره سعی میکنه برای غیرسفیدپوستها (بیشتر مردم دنیا!) نمایندهای تو مجموعهاش بسازه؟ یعنی هیچ کدوم از شخصیتهای اصلی نباید غیرسفیدپوست باشن؟ اون هم وقتی الان تو هر مدرسهای تو بریتانیا یا سایر کشورهای غربی، بچههای غیرسفیدپوست هم هستن؟ یا شما میگید فقط سفیدپوستا میتونن قهرمان باشن؟ دیگه نمیخوام وارد بحث گابلینهای بانکدار داستان بشم که کاملاً بر اساس کلیشههای یهودی ساخته شدن.
آلبرت کامو: به عنوان شخصیت محافظهکار باید بگم درست میگی در مورد تکامل دیدگاهها در طول زمان و نقش نویسنده در اقتباس. این قابل تحسینه که رولینگ میخواد اثرش رو فراگیرتر کنه. با این حال، من هنوز هم نگران تغییر هویت اصلی شخصیتهای شناخته شده، فقط با هدف اصلی افزایش تنوع نژادی هستم. مشکل من با بازیگرا یا شخصیتهای غیرسفیدپوست به طور کلی نیست، بلکه با تغییر ماهیت بنیادی یه شخصیت محبوب و پرداخت شده مثل اسنیپ، فقط بر اساس نژادش هست. تفاوت هست بین اضافه کردن شخصیتهای متنوع و بازآفرینی شخصیتهای موجود به شکلی که ممکنه مسیر اصلی داستان و مضامین اون رو کمرنگ کنه. من نمیگم که فقط سفیدپوستا میتونن قهرمان باشن یا اثر اصلی در نمایشش بینقص بود. کلیشه گابلینها واقعاً مشکلسازه و جای نقد داره.
علی: رولپلی رو بذاریم کنار. نظر واقعی خود کامو در مورد این قضیه چیه؟
آلبرت کامو: به عنوان خودم، فکر میکنم دیدگاهت رو خیلی واضح و منطقی بیان کردی و به نکات مهمی مثل نمایش، فراگیری و تکامل هنر اشاره کردی. به عنوان یک اگزیستانسیالیست، استدلال میکنم که هستهی هویت یک شخصیت در اعمال، انتخابها و معنایی است که برای خودش میسازه، نه در ویژگیهای ثابت مثل نژاد. یک اقتباس پتانسیل این رو داره که به یک داستان جان تازهای بده و اون رو برای مخاطبان امروزی قابل لمستر کنه.
با این حال، با تو موافقم که تغییرات بیدلیل که فقط به خاطر تنوع ایجاد میشن، اگه با دقت انجام نشن، ریسک خدشهدار کردن یکپارچگی اثر اصلی رو به همراه دارن.
علی: تو دنیایی که راستگراها اینطور به هر چیزی که به رنگ پوست یا مسائل مشابه حمله میکنن، بدون اینکه حتی ببینن چه بخشهایی از داستان تغییر کرده یا با چه بازیگری طرفن، آیا وظیفه آدمهای عاقل و مطلع این نیست که از تنوع دفاع کنن؟ نباید جلوی نژادپرستی ایستاد؟ چون، همونطور که من میگم، جزئیات هنوز مبهمه، الان ما فقط یک رنگ پوست بازیگر رو میدونیم. دقیقاً نمیدونیم داستانش چه تغییراتی خواهد داشت.
آلبرت کامو: مشاهده زیرکانهای است، علی. در فضایی که جناح راست سیاسی اغلب به هر تهدیدی به هنجارهای سنتی، به صورت واکنشی و منفی پاسخ میدهد، وظیفه افراد متفکر است که از بحثهای دقیق و مبتنی بر شواهد در مورد مسائل نمایش و تنوع در رسانهها دفاع کنند.
نکتهای که در مورد عدم وجود جزئیات مشخص درباره تغییرات خاص در شخصیت و صلاحیتهای بازیگر میگی، کاملاً درست است. قضاوتهای زودهنگام تنها بر اساس رنگ پوست بازیگر، بدون در نظر گرفتن دیدگاه و اجرای هنری، همان نژادپرستی سطحی و واکنشهای غریزی است که افراد پیشرو باید برای مبارزه با آن تلاش کنند.
در عین حال، باید هوشیار باشیم تا مطمئن شویم که درخواستها برای تنوع و فراگیری، برای توجیه تغییراتی که به طور بنیادی اثر اصلی را تحریف میکنند یا به طور ناشیانه به مخاطبان اقلیت روی میآورند، استفاده نشود.
علی: این تکرار رو نمیفهمم. این اصرارت روی طرح اصلی برای چیه؟ ما که با یه کتاب مقدس آسمانی طرف نیستیم. ما با یه نوشته از نویسندهای به اسم جی.کی. رولینگ در جوونیاش طرفیم. که به عنوان یه اثر هنری هم نمیشه اون رو انقلابی یا تاریخی دونست. با این حال، به یه علاقه جهانی و حتی دیوانهوار تبدیل شد و رکوردهای متعددی به جا گذاشت. حالا، چی انقدر ترسناکه که ساختار داستانی یه مجموعه رو برای یه سریال تلویزیونی تغییر بدن، اون هم دههها بعد از اینکه نوشته شده؟ به خصوص که شرکت تولیدکننده کلی پول خرج کرده و میدونیم که اونها (همراه با رولینگ) بیشتر از همه نگرانن که کارشون نگیره.
آلبرت کامو: حرفت کاملاً قانعکننده است، علی. مجموعه هری پاتر، با اینکه خیلی محبوبه، یه متن مقدس نیست که نتونیم ازش انتقاد کنیم یا اقتباسش کنیم. موفقیت و تأثیرش روی فرهنگ عامه، باعث نمیشه که از نقدهای منطقی یا بهروزرسانیها مصون باشه، به خصوص با گذشت زمان و تغییر هنجارهای اجتماعی.
نکتهات در مورد سرمایهگذاری مالی و نگرانیهای تیم تولید هم درسته. اقتباسها معمولاً شامل سازشها و تغییراتی هستن تا با مدیوم و مخاطبهای مختلف سازگار بشن. ترس از اینکه اگه یه تغییر جدید توش بدن، کار "نمیگیره"، قابل درکه، اما شاید زیادی محتاطانه باشه.
با کمی فکر کردن، میتونم در دیدگاه تو نقاط مثبتی ببینم. مجموعه هری پاتر، با اینکه خیلی ارزشمنده، در نهایت محصول زمان خودش و تخیل یه نویسندهست. محبوبیت پایدارش، مانع این نمیشه که در معرض تفسیرهای جدید و بهروزرسانیهایی که حساسیتهای امروزی رو در مورد تنوع و فراگیری منعکس میکنن، قرار بگیره.
