بعضی وقتها فکر میکنیم نژادپرستی و تبعیض فقط از آدمهایی بر میاد که کینهورزی آشکار دارن. علم چیزی متفاوت رو در این خصوص نشون میده: بیشتر تعصبات ما در تاریکترین گوشههای ذهنمون پنهان شدن و گاهی حتی خودمون هم از وجودشون بیخبریم!
روانشناسی اجتماعی به ما میگه که مغز ما ماشینیه که خوب بلدی میونبر بسازه. یعنی برای اینکه از شر پردازش اطلاعات زیاد خلاص شه دائماً داره دستهبندی و کلیشه میسازه. این فرآیند که کاملاً ناخودآگاه انجام میشه «سوگیری ناخودآگاه»ـه. یعنی ممکنه ما باور داشته باشیم که همهی انسانها برابرن، اما مغزمون به صورت اتوماتیک و براساس کلیشههای فرهنگی، در برابر گروهی خاص واکنش متفاوتی نشان میده.
ذهن ما دائماً در حال جذب اطلاعات از محیط اطراف خودشه: فیلمهایی که میبینیم، اخبار، حرفهای دوستان و حتی شوخیهایی که شنیدیم. این دادهها مثل یک «بذر» در ذهن ما کاشته میشن و کلیشهها رو تقویت میکنن. آزمایش روانشناسی «آزمون تداعی ضمنی» این سوگیریها رو با یک روش جالب و دقیق آشکار میکنه. در این آزمون، تصاویری از صورت افراد به همراه کلمات مثبت و منفی به فرد نمایش داده میشه تا واکنش ناخودآگاه رو بسنجه و نتایج جالبی هم به دست میاد؛ مثلاً در خصوص واکنش افراد به تصاویر افرادی از نژادهای متفاوت.
علم فقط مشکل رو نشون نمیده، راهحل هم میده. تعصبات آموختنی به حساب میان پس قابل تغییر هم هستن. اولین و مهمترین قدم، اینه که بپذیریم وجود دارن. شجاعت اینکه قبول کنیم حتی با وجود نیت خوب، ممکنه ذهنمون دچار سوگیری باشه.
خودآگاهی و کند شدن: وقتی در حال تصمیمگیری هستید، مکث کنید و از خودتون بپرسید این تصمیم تحت تأثیر کلیشهای ناخودآگاهتونه؟ «توقف و فکر کردن» میتونه به مغز شما فرصت بده تا میونبرهای ناخودآگاه رو دور بزنه.
در معرض قرار گرفتن: به صورت آگاهانه خودتون رو در معرض فرهنگها، افکار و آدمهای متفاوت قرار بدید. فیلمها، کتابها و پادکستهایی رو دنبال کنید که از دنیای شما دور هستن. با آدمهایی دوست بشید که شبیهتون نیستن.
بهجاش فکر کن: تکنیک ساده اما قدرتمندیه؛ اینکه که خودتون رو جای کسی بگذارید که باهاش تعارض دارید. تصور اینکه در موقعیت دیگهای باشید، میتونه همدلی شما رو بالا ببره و کلیشهها رو تضعیف کنه.
مبارزه با نژادپرستی، از درون ذهن ما آغاز میشه. این کار شاید شبیه خاموش کردن «خلبان خودکار» مغز برای چند لحظه باشه، اما همین تلاش آگاهانه، میتونه تغییرات بزرگی در دنیای ما ایجاد کنه.
