نوجوان امروز کمبود وقت ندارد؛ هدررفت وقت دارد.
ساعتهای طولانی جلوی صفحه، بعد گلایه از بیحاصلی، عقبماندن و خستگی مزمن. رسانه زمان را نمیدزدد؛ بیبرنامگی تحویلش میدهد. اعتیاد رسانهای یعنی وقتی فرد نمیفهمد زمان کِی رفت، فقط میفهمد عمر عقب افتاده.
اعتیاد رسانهای دقیقاً چیست؟
اعتیاد رسانهای یعنی:
استفاده بدون هدف
ناتوانی در قطع مصرف
احساس اضطراب در نبود گوشی
و جایگزینی رسانه با کارهای اصلی زندگی
این اعتیاد، پرسر و صدا نیست؛ آرام و فرسایشی است.
چرا نوجوانان بیشتر درگیر میشوند؟
چون:
ساختار روزانهشان سست است
تکلیفها اغلب جذاب نیست
رسانه پاداش فوری میدهد
و آینده هنوز «حس» نمیشود
نوجوان آینده را میفهمد، ولی امروز را ترجیح میدهد. رسانه دقیقاً روی همین نقطه فشار میآورد.
رسانه چگونه زمان را میبلعد؟
اسکرول بیپایان
نوتیفیکیشنهای مداوم
محتوای کوتاه و پشتسرهم
حذف نقطه پایان طبیعی
کاربر هیچوقت به «تموم شد» نمیرسد. این طراحی است، نه تصادف.
نشانههای بههمریختگی زمان در نوجوان
شروعهای زیاد، پایانهای کم
عقبانداختن کارهای مهم
خستگی بدون کار جدی
خواب نامنظم
احساس گناه بعد از مصرف رسانه
اینها تنبلی نیست؛ بینظمی رسانهای است.
اصول مدیریت زمان در عصر رسانه
۱. تفکیک زمان مصرف و زمان زندگی
رسانه نباید در همه ساعات جاری باشد.
زمان مشخص، مکان مشخص، هدف مشخص.
۲. طراحی روز قبل از مصرف رسانه
اگر روز طراحی نشود، رسانه آن را طراحی میکند.
برنامه ساده روزانه، دشمن اسکرول بیهدف است.
۳. قانون «اول کار سخت»
اول درس، ورزش، مسئولیت؛
بعد رسانه.
برعکسش میشود روزِ سوخته.
۴. حذف مزاحمهای دائمی
نوتیفیکیشن، قاتل تمرکز است.
خاموشکردن اعلانها، اولین قدم بازیابی زمان است.
۵. ثبت واقعبینانه مصرف زمان
تا زمانی که نوجوان نفهمد روزی چند ساعت پای رسانه میرود، تغییر اتفاق نمیافتد. عدد، شوک لازم را میدهد.
نقش خانواده در نظم زمانی
کنترل بیرونی جواب نمیدهد.
آنچه جواب میدهد:
الگوی منظم والدین
قانون شفاف
و گفتوگوی واقعی درباره وقت و هدف زندگی
خانه بیبرنامه، نوجوان منظم تحویل نمیدهد.
نگاه اسلامی–رشدی به زمان
در فرهنگ اسلامی:
زمان سرمایه است
اتلاف آن خسارت است
و نظم، نشانه عقلانیت
این نگاه، ضدلذت نیست؛ ضد بیمسئولیتی است.
جمعبندی
اعتیاد رسانهای با نصیحت درمان نمیشود.
با ساختار درمان میشود.
نوجوانی که:
روزش را طراحی میکند
رسانه را محدود میکند
و اولویت دارد
نه از رسانه حذف میشود، نه قربانی آن میشود.
زمان اگر مدیریت نشود،
رسانه مدیریتت میکند.
