خیانت در مردان از علت تا دیدگاه روانشاختی و درمان

علت خیانت در مردان با از دیدگاه روانشناسی و درمان

تعریف کوتاه

«خیانت» یعنی نقض مرزهای توافق‌شده‌ی رابطه (عاطفی/جنسی/مالی/رازداری). می‌تواند صرفاً عاطفی باشد، صرفاً جنسی، یا هر دو. مهم، «توافق» و «پنهان‌کاری» است، نه فقط تماس جنسی.

چرا بعضی مردان خیانت می‌کنند؟ (مدل بوم‌واره)

1) عوامل فردی

• سبک دلبستگی ناایمن (Attachment): اجتنابی → فاصله‌گذاری و فرار از نزدیکی؛ مضطرب → جست‌وجوی تایید بیرونی.

• طرحواره‌ها (Schema): حق‌ویژه/خودبزرگ‌بینی، نقص/شرم، رهاشدگی.

• تکانشگری و novelty-seeking (دوپامینی)، هیجان‌جویی، خودتنظیمی ضعیف.

• باورهای هنجاری: «مرد واقعی نیازهای متعدد دارد»، «وفاداری ساده‌لوحی است».

• اختلالات همبود: مصرف الکل/مواد، خلقی (مثلاً هیپومانی)، اختلال رفتار جنسی اجباری (CSBD).

• سوگ/استرس حل‌نشده: خیانت به‌عنوان تنظیم هیجانِ ناکارآمد.

• اسکریپت‌های جنسی آموخته‌شده (Porn-driven scripts)، sociosexuality آزاد (گشودگی جنسیِ بی‌تعهد).

2) عوامل رابطه‌ای

• صمیمیت پایین (عاطفی/جنسی)، تعارض‌های مزمن حل‌نشده، تحقیر/انتقاد، اجتناب از گفت‌وگو.

• یکنواختی و عدم «Self-Expansion» (خودگسترانی)، نبودِ بازیگوشی و تجربه‌های تازه مشترک.

• نابرابری قدرت/وابستگی مالی یا هیجانی.

• مرزهای مبهم با دوستان/همکاران («دیوارها و پنجره‌ها» به سبک شِرلی گِلاس).

3) عوامل موقعیتی/اجتماعی

• فرصت زیاد + نظارت کم (سفر کاری، محیط‌های کاری صمیمی، شبکات اجتماعی).

• هنجارهای مردسالارانه، عادی‌سازی خیانت بین همسالان.

• تکنولوژی: پیام‌رسان‌ها، ری‌کانِکت با عشق‌های قدیمی، پلتفرم‌های دیتینگ.

4) مکانیزم‌های روان‌شناختی

• کاهش ناهماهنگی شناختی (Cognitive Dissonance): بازتعریفِ خیانت («فقط چت بود»).

• توجیه اخلاقی/حق‌پنداری: «در رابطه‌ام نادیده گرفته شده‌ام پس حق دارم».

• تنظیم هیجان بیرونی به‌جای درونی (External Soothing).

5) تیپ‌شناسی‌های بالینی رایج

• موقعیتی/یک‌باره، واکنشی (بعدِ تعارض)، سریالی/الگومند، «خروج پنهان» (Exit Affair)، «بیدارباش» (wake-up) برای تغییر.

ارزیابی بالینی (برای درمانگران)

• ایمنی و خطر: خشونت، خودآسیب، بیماری‌های منتقله‌ی جنسی، پیامدهای حقوقی/خانوادگی.

• شرح‌حال رابطه و جنسی: تاریخچه تعهد، رضایت/درد جنسی، پورن/استمنا، الکل/مواد.

• پروفایل دلبستگی (ECR-R)، تکانشگری، خلق، CSBD-screen.

• نقشه فرصت‌ها و مرزها: کار، سفر، شبکه‌های اجتماعی.

• شفاف‌سازی تعریف خیانت نزد زوج (چه چیزهایی از نظر هرکدام مرز است؟)

نمونه پرسش‌ها:

• «کی و چطور مرزها مبهم شد؟»

• «چه نیاز/هیجانی در لحظه‌ی شروع برآورده شد؟ (تایید، هیجان، کنترل، فرار از شرم…)»

• «چه توجیهاتی برای خود ساختید؟»

• «الگوی تکرار؟ موقعیت‌های پُرخطر؟»

درمان: نقشه راه مرحله‌به‌مرحله

فاز 1: تثبیت و ایمن‌سازی (Stabilization)

• پذیرش کامل مسئولیت بدون سرزنشِ رابطه به‌عنوان علتِ قطعی.

• قطع تماس با شخص سوم (no-contact) و شفاف‌سازی قابل‌راستی‌آزمایی (در بازه‌ای محدود و توافقی).

• افشاسازی هدایت‌شده (Therapeutic Disclosure): خط زمانی مختصر، پرهیز از «قطره‌چکانی».

• مراقبت تروما-محور از شریکِ آسیب‌دیده (Betrayal Trauma): اعتباردهی هیجانی، تنظیم‌هیجان، خواب/تغذیه/حمایت اجتماعی.

• بهداشت جنسی/آزمایش STI در صورت لزوم.

فاز 2: فهم و معنا (Meaning-Making)

• نقشه «چرا/چطور» با تمرکز بر علل چندعاملی و نقاط انتخاب.

• بازسازی ارزش‌ها و هویتِ شریک خائن: ارزش‌محوری (ACT)، کار روی شرم سالم در برابر گناه سازنده.

• بازسازی مرزها و قرارداد رابطه (تعریف شفاف پیام/دوستی/کار).

• درمان فردیِ هدفمند:

  • CBT برای باورهای حق‌پندار/دوقطبی‌سازی.

  • Schema Therapy برای طرحواره‌های حق‌ویژه، نقص/شرم، رهاشدگی.

  • EFT-Individual یا ISTDP-informed برای نزدیکی‌هراسی/هیجان‌های هسته‌ای.

  • مدیریت تکانشگری، «urge surfing»، پیشگیری از عود.

  • درمان همبودها: مصرف، خلق، اضطراب/وسواس، CSBD.

فاز 3: بازسازی پیوند (Attachment Repair)

• مدل‌های زوج‌درمانی مؤثر:

  • EFT-Couples (هیجان‌محور): تنظیم هیجان، پاسخ‌دهی دلبستگی.

  • Gottman Method: «Aftermath of Betrayal»، گفت‌وگوی امن، ساخت اعتماد.

  • پروتکل Atone–Attune–Attach (عذرخواهی/پاسخ‌دهی/دوباره‌پیوند).

• تمرین‌ها:

  • نامه مسئولیت‌پذیری (Accountability Letter): بیان اثرات، نه دفاعیات.

  • چک-این روزانه‌ی 15 دقیقه‌ای (اتصال عاطفی بی‌مسئله‌گشایی).

  • State-of-the-Union هفتگی (مرور سیستماتیک رابطه).

  • بازطراحی ارگاسم/نزدیکی با سکس‌تراپی در صورت پرهیز/درد/اضطراب عملکرد.

• شفافیت زمان‌مند و متناسب با ظرفیت (نه «نظارت پلیسی» بی‌پایان، نه «راز جدید»).

پیشگیری از عود (Relapse Prevention)

• «نقشه خطر» شخصی: افراد/زمان‌ها/مکان‌ها/اپ‌ها/هیجانات محرک.

• حلقه مقابله: آگاهی → تأخیر → تماس با شریک/مهارت تنظیم → انتخاب ارزش‌محور.

• قرارداد مرزی دیجیتال: دامنه‌ی تماس با همکاران/دوستان، قوانین DM، بایگانی چت‌ها.

• Self-Expansion مشترک: تجربه‌های جدیدِ دو نفره برای کاهش جست‌وجوی بیرونیِ تازگی.

ابزارهای عملی آماده استفاده

قالب «نامه مسئولیت‌پذیری» (خلاصه)

1. چه کردم و چه مرزی را شکستم (بدون توجیه).

2. اثر آن بر تو (هیجانی/جسمی/اجتماعی).

3. تشخیص الگوهای من که به این انجامید.

4. کارهایی که برای اصلاح انجام می‌دهم (اقدامات قابل سنجش).

5. درخواستِ بررسی و بازخورد تو.

چک‌لیست قرارداد مرزی

• تعریفِ خیانت و مرزهای دیجیتال/عاطفی/جنسی.

• تکلیفِ نگه‌داری رازداری با جنس مخالف در کار.

• شفافیت مورد توافق (چه چیزی، تا کی، چگونه).

• پروتکل مواجهه با وسوسه (چه کسی را خبر می‌کنم، چه می‌کنم).

• بازبینی ماهانه با درمانگر.

تمایزهای مهم درمانی

• پذیرش مسئولیت ≠ خودتخریبی؛ کنجکاویِ شریک آسیب‌دیده ≠ بازپرسی بی‌پایان.

• هدف درمان بازسازی امنیت دلبستگی است، نه صرفاً «اطلاع از جزئیات جنسی».

• اگر الگوی سریالی + حق‌پنداری شدید + مقاومت درمانی: ارجاع برای ارزیابی اختلالات شخصیت و برنامه بلندمدت.

• S

  J

• E

Cinfo. See Cookie Preferences.