در سال 2006، رژیم اسرائیل در جنگی 33 روزه علیه حزب الله لبنان به اهدافش نرسید و به سختی درگیری با یک گروه چریکی را پایان داد. اما امروز، پس از دو دهه، نه تنها جنگی مخرب بر حزب الله تحمیل کرد، بلکه علیه کشوری در 2000 کیلومتری با 80 برابر وسعت و 10 برابر جمعیت عملیاتی برق آسا و ویرانگر را آغاز کرد؛ هر چند خود آسیب فراوانی دید.
چه اتفاقاتی رقم خورد که چنین کشور کوچکی در مقیاس جمعیت و مساحت و تمدن، پس از شکستی خفت بار از یک گروه کوچکتر، توانست خود را چنان بازیابی کند که آتشی بزرگ در منطقه به پا کرده و کشوری به مراتب گستردهتر با تمدنی کهن و ملتی منسجم را به جنگ بکشاند؟ چه شد تا مردمی که توانایی تحمل یک ماه جنگ را نداشتند، به سطحی از تابآوری رسیدند که بیش از 2 سال را در جنگ و تنش سپری کنند؟
پاسخ در مدیریت هوشمندانه شکست نهفته است.
پس از ناکامی رژیم اسرائیل در جنگ 2006، درحالی که طرف مقابل در حال جشن گرفتن بود، اسرائیلیها کمیسیونی مستقل به رهبری «ایلیاهو وینوگراد» (قاضی بازنشسته) تشکیل دادند که مأموریتش "بررسی ریشهای شکست بدون محدودیت و با اختیارات تام" تعیین شد. تشکیل «کمیسیون وینوگراد» نقطه عطف تحول اسرائیل بود.
روش آنها ارزیابی عملکرد تمامی سطوح تصمیمگیری (سیاسی/ نظامی) و آسیبشناسی سیاستهای امنیتی بود (دقت کنید: در تماااامی سطوح). این کمیسیون هیچ محدودیتی برای انجام تحقیقات و احضار تمامی مقامات بلندپایه نداشت و تبعیت مقامات ارشد سیاسی و نظامی از آنها الزامی بود و همین نکته، موفقیت و شفافیت گزارش این کمیسیون را ضمانت کرد.
خروجی این کمیسیون تحولآفرین و شگرف بود؛ گزارش که منتقدانه، شفاف و بدون مصلحتاندیشی تدوین شده بود.
این گزارش، سه مقام ارشد شامل: نخستوزیر، وزیر جنگ و رئیس وقت ستاد مشترک ارتش اسرائیل را مسئول ناکامی معرفی کرد و باعث استعفای وزیر جنگ شد و لرزههای سیاسی شدیدی در آنجا ایجاد کرد.
اما مقامات فقط به این گزارش اکتفا نکردند و تلاش کردند تا نقاط ضعف خودشان به شکل اصولی و همه جانبه اصلاح کنند و استراتژیهای خود را بازبینی و بازنویسی کنند. نهایتا تغییرات زیادی در دکترین نظامی و ساختار فرماندهی صورت گرفت و اصلاح سیستمهای اطلاعاتی و لجستیکی شروع شد و از همان روزها تحول در آموزش و آمادگی رزمی کلید خورد.
دو طرف نبرد برخورد متفاوتی با نتیجه جنگ داشتند که آینده آنها را به شکل کاملا متفاوتی رقم زد.
رژیم اسرائیل این مسیر را در پیش گرفت:
. پذیرش شکست بدون توجیه و انکار
. شفافیت بیرحمانه در آسیبشناسی عملکرد
. سرمایهگذاری جسورانه بر اصلاحات ساختاری
حزب الله / ایران اینگونه ادامه دادند:
. انکار واقعیت با توجیههای ایدئولوژیک
. تمرکز انحصاری بر تبلیغ پیروزیها
. تکرار الگوهای شکستخورده بدون بازنگری
این تفاوتِ رویکرد، سرنوشتِ دو سیستم را رقم زد: رژیم اسرائیل با مواجهه شجاعانه با اشتباهات، شکست را به موتور تحول تبدیل کرد ولی حزب الله و متحدانش با پنهانسازی ضعفها در پشت شعارهای پرشکوه، در دام تکرار چرخههای شکست گرفتار ماندند.
نتیجه؟ فاصلهای که در 20 سال از "ناکامی در جنگ 33 روزه" تا "برتری راهبردی در نبردهای فرامرزی" ایجاد شد!
شکست، موتور نوآوری است: اصلاحات بنیادین تنها با پذیرش ناکامیها ممکن میشود. اگر نظام یا سازمانی خود را همیشه پیروز بداند و شکستها را به عنوان پل پیروزی نبیند، نه تنها نقاط ضعف را مستند نمیکند بلکه همان نقاط ضعف را به شکل توانمندی جا میزند و تلاشی برای رفع آنها نمیکند. سازمانی که ذهنیت برنده (winning mindset) دارد، هر شکست را دانشگاهی میبیند برای بهتر بودن نه ابزاری برای تفاخر یا تمسخر.
پنهانکاری مساوی فاجعه است: انحراف از واقعیت، اشتباهات را به بحرانهای مکرر تبدیل میکند. پذیرش شکست، سازمان پیشرو را به سمت بررسی دقیق و ریشهای مشکل هدایت میکند تا هم از تکرار آن جلوگیری کند و هم مسیر را برای پیروزی و موفقیتهای بزرگتر هموار سازد. مخفیکاری تنها هزینهها را به صورت نجومی بالا میبرد و در کوتاه مدت مرهمی برای فراموشکاری است نه یک راه حل درست و نهایی.
شفافیت کلید اصلی است: گزارشهای بیپروای حاوی اخبار بد پیشران تحول هستند. کالبدشکافی شکست، هر چند دردآور و سنگین است اما این حرکت کوتاهمدت، موفقیت سازمان را در بلندمدت تضمین میکند. سازمانی که شجاعانه خود را در معرض نقدها و موشکافی متخصصان بیرونی قرار میدهد، شانس خود را برای شناسایی، بررسی، اصلاح و پیشرفت چندین برابر میکند و هزینههای زیادی را صرفهجویی میکند.
تحول 20 ساله رژیم اسرائیل مثالی بزرگ از این گزاره است: «پذیرش شکست، گرانترین اما ضروریترین سرمایهگذاری است». آنها اشتباهات را به پلکان ترقی تبدیل کردند و ما در باتلاق تکرارِ الگوهای شکستخورده ماندیم.
تمایز بین سازمانهای پیشرو (با ذهنیت برنده) و وامانده (با ادعای برندگی همیشگی) در نحوه مواجهه با شکست است: پیشروها آن را آینهای برای دیدن زشتیهای خود میدانند و واماندهها آن را پنجرهای برای تخریب دیگران!
نمونه دیگری که برای مدیریت هوشمندانه شکست میتوان بررسید، مسابقه فضایی ابرقدرتهای غرب و شرق است. کتاب "مسابقه فضایی" نوشته ناتان آسنگ، مدیریت شکست را در آن مسابقه را مرور میکند و دلیل برتری طرف پیروز بیش از پیش قابل درک خواهد بود.
#مدیریت_شکست #تحول_سازمانی #رهبری_تحولآفرین #شفافیت_سازمانی #مدیریت_تغییر #برنامهریزی_استراتژیک #رهبری_اجرایی
#آسیبشناسی #نوآوری_در_مدیریت #مدیریت_هوشمندانه_شکست #ذهنیت_برنده
