ژوزف استالین (با نام اصلی یوسِب جوغاشویلی) در ۱۸ دسامبر ۱۸۷۸ در شهر کوچک گوری گرجستان (در آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه) در خانوادهای بسیار فقیر به دنیا آمد. پدرش کفاش الکلی و خشن بود و مادرش زن رختشوی سادهای که آرزو داشت پسرش کشیش شود. او در کودکی به بیماری آبله مبتلا شد که صورتش را برای همیشه زخمدار کرد و بازوی چپش کمی ناقص ماند.
در نوجوانی به مدرسه الهیات تفلیس فرستاده شد، اما خیلی زود به فعالیتهای انقلابی مارکسیستی کشیده شد و از مدرسه اخراج گردید (۱۸۹۹). نام مستعار «استالین» (به معنای مرد پولادین) را برای خودش انتخاب کرد.
او از اوایل قرن بیستم عضو فعال بلشویکها شد و چندین بار دستگیر و به سیبری تبعید گردید. در انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ نقش مهمی نداشت، اما بعد از پیروزی بلشویکها به تدریج بالا آمد. در سال ۱۹۲۲ به سمت دبیرکل حزب کمونیست انتخاب شد — postی که در ظاهر اداری بود، اما او با هوش سیاسی و استفاده از آن برای کنترل انتصابات، کمکم قدرت واقعی را به دست گرفت.
پس از مرگ لنین (۱۹۲۴) استالین در رقابت با تروتسکی، زینوویف، کامنف و دیگران پیروز شد و تا اواخر دهه ۱۹۲۰ قدرت مطلق را به دست آورد.
### مهمترین دستاوردها و اقدامات او (از دید تاریخی):
1. صنعتیسازی سریع و برنامههای پنجساله (از ۱۹۲۸)
شوروی که کشوری عمدتاً کشاورزی و عقبمانده بود را در کمتر از ۱۵ سال به یکی از بزرگترین قدرتهای صنعتی جهان تبدیل کرد. کارخانههای عظیم فولاد، برق، ماشینسازی و تسلیحاتی ساخته شد. این صنعتیسازی پایه قدرت نظامی بعدی شوروی را گذاشت.
2. اشتراکیسازی کشاورزی (کولخوزها)
زمینهای دهقانان را از آنها گرفت و به مزارع جمعی تبدیل کرد. این سیاست باعث افزایش تولید غلات برای شهرها و صادرات شد، اما به قیمت فاجعه انسانی عظیمی تمام گردید (قحطی ۱۹۳۲–۱۹۳۳، بهویژه هولودومور در اوکراین که میلیونها نفر را کشت).
3. پیروزی در جنگ جهانی دوم
استالین در ابتدا با پیمان مولوتوف-ریبنتروپ (۱۹۳۹) زمان خرید، اما بعد از حمله هیتلر (۱۹۴۱) رهبری جنگ را بر عهده گرفت. ارتش سرخ با هزینه میلیونها کشته (حدود ۲۷ میلیون نفر کل تلفات شوروی) برلین را فتح کرد و نازیسم را شکست داد. این پیروزی شوروی را به ابرقدرت جهانی تبدیل کرد و اروپای شرقی را تحت نفوذ مسکو درآورد.
4. ساخت بمب اتمی شوروی (انفجار اولین بمب ۱۹۴۹)
خیلی سریعتر از پیشبینی غرب، شوروی به باشگاه هستهای پیوست.
### قیمت این دستاوردها
- پاکسازی بزرگ (۱۹۳۶–۱۹۳۸): صدها هزار نفر (شاید تا ۷۰۰٬۰۰۰–۱ میلیون نفر) اعدام شدند و میلیونها نفر به گولاگ (اردوگاههای کار اجباری) فرستاده شدند. تقریباً تمام رهبران قدیمی بلشویک (بوخارین، زینوویف، کامنف و ...) اعدام شدند.
- ایجاد دیکتاتوری تمامیتخواه با کیش شخصیت شدید، سانسور کامل، پلیس مخفی (NKVD) و ترس فراگیر.
- تخمین کل قربانیان دوران استالین (اعدامها + قحطیها + گولاگ + کوچ اجباری اقوام): بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون نفر (ارقام دقیق هنوز مورد بحث است).
استالین در ۵ مارس ۱۹۵۳ بر اثر خونریزی مغزی درگذشت. بعد از مرگش، خروشچف در سال ۱۹۵۶ در کنگره حزب او را محکوم کرد و دوران «استالینزدایی» شروع شد.
به طور خلاصه: استالین کشوری عقبمانده را به ابرقدرت صنعتی و نظامی تبدیل کرد، اما با هزینهای انسانی وحشتناک و ایجاد یکی از سرکوبگرترین نظامهای تاریخ معاصر.
