در دنیای کسبوکار، بسیاری از شرکتها برنامههای بلندپروازانه و استراتژیهای جذابی روی کاغذ طراحی میکنند، اما در مرحله اجرا با شکست مواجه میشوند. دلیل اصلی این شکستها اغلب ضعف ایده یا کمبود منابع نیست، بلکه مشکل در ساختار سازمانی است؛ یعنی همان چارچوبی که باید استراتژی را به عمل تبدیل کند.
استراتژی در سادهترین تعریف، پاسخ به این پرسش است:
سازمان میخواهد به کجا برسد؟
اما ساختار سازمانی پاسخ به پرسش مهم دیگری است:
چگونه قرار است به آن هدف برسد و چه کسی چه کاری انجام میدهد؟
به همین دلیل، آلفرد چندلر، از پژوهشگران برجسته مدیریت استراتژیک، جمله معروفی دارد:
«ساختار از استراتژی پیروی میکند.»
این یعنی هر سازمانی که مسیر استراتژیک خود را انتخاب میکند، باید ساختاری متناسب با آن طراحی کند. برای مثال، اگر یک شرکت استراتژی رشد و توسعه بازار را دنبال کند، نیازمند واحدهای بیشتر، هماهنگی پیچیدهتر و سیستم مدیریتی گستردهتری خواهد بود. اما اگر سازمان استراتژی تمرکز بر یک حوزه خاص یا بازار محدود را انتخاب کند، ساختار سادهتر و چابکتر برای آن مناسبتر است.
از سوی دیگر، هنری مینتزبرگ نیز تأکید میکند که سازمانها در محیطهای متفاوت فعالیت میکنند؛ برخی محیطها نسبتاً پایدارند و برخی دیگر بسیار پویا و متغیر. بنابراین، هیچ «ساختار واحد و ایدهآلی» برای همه سازمانها وجود ندارد، بلکه ساختار باید با محیط و استراتژی هماهنگ باشد.
به عنوان نمونه، در محیطهای باثبات، سازمانها میتوانند از ساختارهای رسمی و تصمیمگیری متمرکز استفاده کنند. اما در محیطهای پیچیده و متلاطم، شرکتها نیازمند انعطافپذیری بیشتر، تیمهای پروژهای و تصمیمگیری غیرمتمرکز هستند تا بتوانند سریعتر به تغییرات پاسخ دهند.
رابطه میان استراتژی و ساختار تنها یک بحث نظری نیست، بلکه عامل کلیدی موفقیت یا شکست سازمانهاست. بسیاری از شرکتها استراتژیهای مناسبی داشتهاند اما به دلیل طراحی سازمانی نامناسب، در اجرا ناکام ماندهاند. در مقابل، سازمانهایی که ساختار خود را با استراتژی هماهنگ کردهاند، توانستهاند عملکرد بهتری در رقابت داشته باشند.
در نهایت میتوان گفت: استراتژی جهت حرکت را تعیین میکند، اما ساختار سازمانی آن را به واقعیت تبدیل میسازد. بنابراین هر سازمانی که به دنبال موفقیت است، باید همواره این پرسش را مطرح کند:
آیا ساختار فعلی ما واقعاً از استراتژیمان پشتیبانی میکند؟
هیا قاسم
دانشجوی دکتری مدیریت استراتژیک - دانشگاه تهران.
