سرزنش در رابطه یکی از رایجترین اما مخربترین الگوهای ارتباطی است؛ بهویژه در روابط عاطفی و زناشویی.
سرزنش چیست؟
سرزنش یعنی:
> انتقال مسئولیت ناراحتی، خشم یا ناکامی خود به طرف مقابل
بهجای گفتن: «من ناراحت شدم»، میگوییم:
«تو باعث شدی من ناراحت بشم»
در سرزنش، پیام پنهان این است:
- «تو مشکل هستی»
- «من قربانیام»
- «تو باید عوض شوی، نه من»
چرا در رابطه سرزنش میکنیم؟
سرزنش معمولاً دفاع روانی است، نه بدخواهی.
دلایل رایج:
1. ناتوانی در تماس با احساسات آسیبپذیر
احساساتی مثل:
- ترس
- شرم
- طردشدگی
- نیاز به دیدهشدن
بهجای گفتن «میترسم مهم نباشم»، میگوییم:
> «تو اصلاً به من اهمیت نمیدی»
2. یادگیری از خانواده
خیلی از ما در خانوادههایی بزرگ شدهایم که:
- احساسات بیان نمیشد
- انتقاد و مقصرسازی عادی بود
پس همان الگو را ناخودآگاه تکرار میکنیم.
3. نیاز به کنترل
سرزنش تلاشی است برای:
- تغییر رفتار طرف مقابل
- کاهش اضطراب درونی
اما نتیجه معمولاً برعکس است.
سرزنش چه آسیبی میزند؟
سرزنش بهمرور رابطه را فرسوده میکند:
- ✅ ایجاد دفاع، انکار یا حمله متقابل
- ✅ کاهش امنیت عاطفی
- ✅ خاموش شدن صمیمیت
- ✅ شکلگیری چرخهی «حمله–دفاع»
- ✅ انباشته شدن خشمهای حلنشده
تفاوت «بیان نیاز» با «سرزنش»
این تفاوت حیاتی است 👇
❌ سرزنش:
> «تو هیچوقت به من گوش نمیدی»
✅ بیان بالغ:
> «وقتی وسط حرفم گوشی رو نگاه میکنی، احساس نادیدهگرفتهشدن میکنم و نیاز دارم توجهات رو داشته باشم»
فرمول طلایی:
وقتی [رفتار] اتفاق میافتد،
من [احساس] میکنم،
و نیاز دارم [نیاز].---
پشت سرزنش معمولاً چه احساسی پنهان است؟
خیلی وقتها یکی از اینهاست:
- «دوستداشتنی نیستم»
- «به اندازه کافی مهم نیستم»
- «تنها میمانم»
- «کنترل ندارم»
وقتی این لایه دیده نشود، سرزنش ادامه پیدا میکند.
---اگر طرف مقابل سرزنش میکند، چه کار کنیم؟
1. به محتوا گوش نده، به درد گوش بده
- پشت سرزنش، یک نیاز هست.
2. دفاع نکن، کنجکاو باش:
- «به نظر میاد خیلی ناراحت شدی، میخوای بگی چی بیشتر اذیتت کرد؟»
3. مرز بگذار، بدون حمله:
- «میخوام حرفت رو بشنوم، ولی نه با سرزنش»
--- تبدیل سرزنش به گفتوگوی ترمیمکننده
بعد از مشاجره:
- مسئولیت سهم خودت را بپذیر
- از احساس حرف بزن، نه از خطای طرف مقابل
- بهجای «تو همیشه…» بگو «من نیاز دارم…»
🌱
