تابیدن یا ریسه کردن علف یا یونجه در میان کرمانج های خراسان

تابیدن یا ریسه کردن علف (بیده) در میان کرمانج‌های خراسان

یکی از رسوم کهن و کاربردی در میان کرمانج‌های خراسان، شیوه‌ی سنتی درو، تابیدن و نگهداری علف یا یونجه برای مصرف زمستانی دام است. این روش که نسل‌به‌نسل منتقل شده، بخشی از فرهنگ کشاورزی و دامداری مردم این منطقه به شمار می‌آید.

مرحله نخست: درو کردن علف

علف یا یونجه با داسی مخصوص درو می‌شود. این داس در زبان محلی «مَنگال» نام دارد و گاهی از آن با عنوان «داس عزراییل» نیز یاد می‌شود.

ساختار این داس به‌گونه‌ای است که کشاورز می‌تواند در حالت ایستاده و بدون خم شدن عمل درو را انجام دهد.

مرحله دوم: آماده‌سازی برای تابیدن

پس از آنکه علف کمی خشک شد، آن را به صورت توده‌ای (دپو) جمع می‌کنند. در این مرحله، علف آماده‌ی تابیدن یا ریسه کردن می‌شود.

برای این کار، چوبی به طول حدود ۳۰ سانتی‌متر ساخته می‌شود که در زبان کرمانجی «چیتو» نام دارد.

علف تابیده‌شده نیز «بیده» نامیده می‌شود.

روش ریسه کردن (ساخت بیده)

برای انجام این کار معمولاً دو نفر همکاری می‌کنند.

نفر اول در جلوی توده علف می‌نشیند و مقداری از آن را با دست، به شکل کمان خم می‌کند.

نفر دوم چوب «چیتو» را در میان علف فرو می‌برد و آن را به سمت چپ می‌چرخاند و هم‌زمان به‌آرامی به عقب حرکت می‌کند.

این حرکت باید پیوسته و آرام باشد و معمولاً تا حدود سه متر ادامه پیدا می‌کند.

در همین حین، نفر اول با دست خود علف را در جهت مخالف می‌تاباند و آن را منظم نگه می‌دارد.

طول هر «بیده» حدود سه متر و قطر آن تقریباً به اندازه یک لوله بخاری است.

اگر چرخش چیتو تند یا نامنظم باشد، علف از دست نفر جلو جدا شده و رشته از هم می‌پاشد؛ بنابراین هماهنگی میان دو نفر اهمیت زیادی دارد.

پس از رسیدن بیده به طول مناسب، آن را تا زده و سر آن را درون قسمت خم‌شده فرو می‌کنند تا رشته محکم و کامل شود.

خشک کردن و مصرف زمستانی

بیده‌های آماده‌شده را به‌صورت ردیفی در برابر آفتاب پهن می‌کنند تا کاملاً خشک شوند.

در فصل زمستان، این بیده‌ها با داسی مخصوص به نام «علف‌بُر» خرد می‌شوند.

در زبان کرمانجی خراسان، به عمل خرد کردن بیده «دوروشتَه کِرِن» گفته می‌شود.

علف خردشده در نهایت به‌عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این شیوه سنتی، افزون بر کارکرد اقتصادی، بخشی از هویت فرهنگی و دانش بومی کرمانج‌های خراسان به شمار می‌رود و نشان‌دهنده همکاری، مهارت و هماهنگی در کارهای کشاورزی سنتی است.

🖊 تحقیق و گردآوری:

خداداد امیری

شاعر و نویسنده کرمانج

#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج

🆔 @khodadad_amiri 📖