(مهمترین بخش برای نمره تشریحی)
آسیب اجتماعی وضعیتی است که در آن:
نظم و تعادل اجتماعی مختل میشود
سلامت روانی، اخلاقی یا اجتماعی افراد تهدید میگردد
برای جامعه هزینه (اقتصادی، فرهنگی، امنیتی) ایجاد میکند
از نظر اکثریت جامعه «نامطلوب» تلقی میشود
📌 نکته امتحانی خیلی مهم:
آسیب اجتماعی یک پدیده نسبی است → یعنی بسته به زمان، مکان و فرهنگ تغییر میکند.
مفهومتوضیحمسئله اجتماعیوضعیتی که توجه عمومی را جلب کرده ولی الزاماً آسیبزا نیستانحراف اجتماعیتخطی از هنجارهاجرمانحرافی که قانون برای آن مجازات تعیین کردهآسیب اجتماعیانحرافی که سلامت جامعه را تهدید میکند
📌 نتیجه امتحانی:
هر جرم آسیب اجتماعی هست
اما هر آسیب اجتماعی الزاماً جرم نیست
و هر انحرافی آسیب اجتماعی محسوب نمیشود
فراوانی قابل توجه
تداوم در زمان
تهدید سلامت اجتماعی
واکنش منفی جامعه
نیاز به مداخله اجتماعی یا نهادی
کتاب تأکید دارد که آسیبها چندعلتی هستند (نه تکعاملی).
اختلالات روانی (افسردگی، اضطراب، تکانشگری)
ضعف مهارتهای زندگی
ناتوانی در حل مسئله
عزت نفس پایین
📌 مثال امتحانی:
فردی با کنترل تکانه ضعیف → گرایش به پرخاشگری یا اعتیاد
طلاق یا تعارض والدین
خشونت خانگی
شیوههای تربیتی نادرست
فقدان نظارت والدین
📌 نکته مهم:
خانواده نهاد اصلی پیشگیری یا تشدید آسیبهاست.
فقر
بیکاری
نابرابری اجتماعی
حاشیهنشینی
مهاجرت
📌 بسیار امتحانی ✔️
کتاب بیکاری را «ریشه و تشدیدکننده بسیاری از آسیبها» میداند.
تضعیف ارزشها
تعارض سنت و مدرنیته
شکاف نسلی
تغییر سبک زندگی
افزایش هزینههای اجتماعی
کاهش اعتماد عمومی
تهدید امنیت اجتماعی
فرسایش سرمایه اجتماعی
انتقال آسیب به نسل بعد
📌 جمله حفظی برای امتحان:
«آسیبهای اجتماعی اگر کنترل نشوند، بازتولید میشوند.»
این فصل تأکید میکند که:
آسیبهای اجتماعی نه صرفاً روانیاند و نه صرفاً اجتماعی،
بلکه روانی–اجتماعی هستند.
ناکامی → پرخاشگری
درماندگی آموختهشده
اضطراب مزمن
افسردگی
ضعف کنترل هیجان
📌 مثال تشریحی:
فردی که بارها در رسیدن به اهدافش ناکام شده → احتمال رفتارهای پرخطر در او افزایش مییابد.
فشار گروه همسالان
برچسبزنی اجتماعی
طرد اجتماعی
کاهش سرمایه اجتماعی
ضعف پیوندهای اجتماعی
📌 نکته امتحانی:
برچسبزنی میتواند خود به تشدید و تثبیت آسیب منجر شود.
سرمایه اجتماعی شامل:
اعتماد
مشارکت اجتماعی
شبکههای حمایتی
📌 نتیجه امتحانی:
هرچه سرمایه اجتماعی کمتر → آسیبهای اجتماعی بیشتر
آسیبها محصول تعامل فرد و جامعهاند
تمرکز صرف بر فرد یا جامعه، تحلیل ناقص ایجاد میکند
پیشگیری مؤثر نیازمند توجه همزمان به روان و اجتماع است
⛔️ اینجا پایان بخش اول جزوه است
فصل ۳: آسیبهای نوپدید
فصل ۴: خودکشی و خودآسیبرسانی
(با جزئیات تشریحی، تعریفها، عوامل، مثالهای امتحانی)
اگر دوست داری، میتوانم:
🔖 کنار هر تیتر بگویم «این خیلی امتحانی است»
✍️ آخر هر فصل سؤال تشریحی احتمالی استاد اضافه کنم
فقط بگو ادامه رو چطور میخوای 👌
ادامه بده
خیلی خب، ادامه میدم دقیق، مفصل و کاملاً امتحانی.
این پیام شامل بخش دوم جزوه است. آخرش هم میگم در پیام بعدی چه میآد تا ذهنت منظم بماند.
آسیبهای نوپدید به آسیبهایی گفته میشود که:
در گذشته وجود نداشتهاند یا کمرنگ بودهاند
در اثر تحولات اجتماعی، فرهنگی، فناوری و سبک زندگی ایجاد یا تشدید شدهاند
اغلب با مدرنیته، جهانیشدن و فناوریهای نو مرتبطاند
📌 جملهی حفظی برای امتحان:
«آسیبهای نوپدید حاصل تغییرات سریع اجتماعی و ناتوانی نظامهای هنجاری در انطباق با آنها هستند.»
گسترش اینترنت
شبکههای اجتماعی
تلفنهای هوشمند
فردگرایی
کاهش روابط چهرهبهچهره
افزایش تنهایی اجتماعی
تضعیف هنجارهای سنتی
تعارض ارزشها
بحران هویت
استفاده افراطی و کنترلنشده
وابستگی روانی
اختلال در روابط خانوادگی و تحصیلی
پیامدها:
انزوای اجتماعی
افت تحصیلی
اضطراب و افسردگی
کاهش مهارتهای ارتباطی
آزار، تهدید یا تحقیر دیگران در فضای مجازی
انتشار تصاویر یا اطلاعات خصوصی
📌 نکته امتحانی:
قلدری سایبری میتواند آثار روانی شدیدتری از قلدری سنتی داشته باشد، چون:
دائمی است
مخاطبان گسترده دارد
قربانی امکان فرار ندارد
سردرگمی در تعریف «خود»
تعارض نقشها
مقایسه اجتماعی مداوم در شبکههای اجتماعی
تضعیف روابط اجتماعی واقعی
افزایش اختلالات روانی
کاهش سرمایه اجتماعی
افزایش خودمحوری و انزوا
آموزش سواد رسانهای
تقویت مهارتهای زندگی
افزایش نظارت خانواده
ارتقای تعاملات اجتماعی واقعی
«آسیبهای نوپدید را تعریف کرده و دو نمونه از آن را همراه با پیامدها توضیح دهید.»
اقدامی آگاهانه و عمدی برای پایان دادن به زندگی خود
رفتارهایی که به جسم یا روان فرد آسیب میزنند، حتی اگر منجر به مرگ نشوند
نوعتوضیحافکار خودکشیاندیشیدن به مرگاقدام به خودکشیتلاش ناموفقخودکشی موفقمنجر به مرگخودزنیآسیب بدون قصد مرگ
📌 نکته امتحانی:
همه خودزنیها به قصد مرگ نیستند، اما عامل خطر جدی محسوب میشوند.
افسردگی
ناامیدی
اختلالات روانی
ضعف مهارت مقابله با استرس
تعارض شدید
طلاق
خشونت
فقدان حمایت عاطفی
بیکاری
فقر
طرد اجتماعی
انزوای اجتماعی
📌 نکته امتحانی مهم:
کتاب تأکید دارد خودکشی پدیدهای چندعلتی است.
حمایت خانوادگی
پیوندهای اجتماعی قوی
مهارت حل مسئله
دسترسی به خدمات سلامت روان
احساس معنا در زندگی
آموزش مهارتهای زندگی
افزایش آگاهی عمومی
شناسایی افراد در معرض خطر
مداخلات زودهنگام
پیگیری بعد از اقدام
جلوگیری از تکرار
📌 خیلی امتحانی ✔️
نگاه اجتماعی–روانی
تأکید بر پیشگیری
مخالفت با برچسبزنی
توجه به حمایت اجتماعی
خانواده:
اولین نهاد اجتماعی
اصلیترین عامل پیشگیری یا تشدید آسیبهای اجتماعی
محل شکلگیری شخصیت، هنجارها و مهارتهای زندگی
📌 جمله حفظی امتحانی:
«تضعیف کارکرد خانواده، زمینهساز بروز بسیاری از آسیبهای اجتماعی است.»
طلاق به گسست رسمی و قانونی پیوند زناشویی گفته میشود.
ناتوانی در حل تعارض
ضعف مهارتهای ارتباطی
اختلالات شخصیتی
دخالت خانوادههای اصلی
خشونت خانگی
خیانت
بیکاری
فقر
فشارهای اقتصادی
آسیب روانی زوجین
مشکلات عاطفی و رفتاری فرزندان
کاهش امنیت روانی خانواده
افزایش احتمال آسیبهای اجتماعی در فرزندان
📌 نکته امتحانی:
کتاب طلاق را هم علت و هم پیامد آسیبهای اجتماعی میداند.
طلاق عاطفی وضعیتی است که:
زوجین بهصورت رسمی با هم زندگی میکنند
اما پیوند عاطفی، صمیمیت و گفتوگو از بین رفته است
سردی روابط
بیتفاوتی
نبود گفتوگوی مؤثر
زندگی موازی
📌 جمله امتحانی آماده:
«طلاق عاطفی خطرناکتر از طلاق رسمی است، زیرا پنهان و فرساینده است.»
افزایش خیانت
آسیب روانی فرزندان
فروپاشی تدریجی خانواده
انتقال الگوی ناسالم رابطه به نسل بعد
برقراری رابطه عاطفی یا جنسی خارج از چارچوب ازدواج رسمی
نارضایتی زناشویی
طلاق عاطفی
فرصتهای اجتماعی
ضعف تعهد اخلاقی
تخریب اعتماد
افزایش طلاق
بحران روانی زوجین
آسیب به فرزندان
📌 نکته امتحانی:
روابط فرازناشویی اغلب پیامد طلاق عاطفی هستند.
همباشی زن و مرد بدون ثبت رسمی ازدواج
ترس از تعهد
مشکلات اقتصادی
تغییر نگرش به ازدواج
تجربههای ناموفق قبلی
نبود امنیت حقوقی
آسیبپذیری زنان
بیثباتی رابطه
تعارض با هنجارهای فرهنگی جامعه
📌 سؤال تشریحی رایج:
«ازدواج سفید را تعریف کرده و پیامدهای اجتماعی آن را توضیح دهید.»
روسپیگری به:
ارائه خدمات جنسی
در برابر پول یا منافع مادی
گفته میشود.
📌 نگاه کتاب:
روسپیگری یک آسیب اجتماعی چندبعدی است، نه صرفاً انحراف اخلاقی.
آشکار و پنهان
خیابانی
سازمانیافته
اینترنتی
تجربه سوءاستفاده در کودکی
عزت نفس پایین
اعتیاد
خشونت خانگی
طلاق
فرار از خانه
فقر
بیکاری
نابرابری اجتماعی
شبکههای سودجو
📌 نکته خیلی امتحانی:
کتاب تأکید میکند فقر بهتنهایی علت روسپیگری نیست، بلکه در تعامل با عوامل دیگر عمل میکند.
آسیبهای جسمی
آسیبهای روانی
انگ اجتماعی
تهدید سلامت عمومی
استثمار زنان و کودکان
توانمندسازی اقتصادی
درمان اعتیاد
حمایت اجتماعی
آموزش مهارتهای زندگی
مداخلات حمایتی و قانونی
📌 نگاه کتاب:
رویکرد حمایتی–پیشگیرانه مؤثرتر از رویکرد صرفاً کیفری است.
پرخاشگری به هر نوع رفتار:
کلامی یا فیزیکی
مستقیم یا غیرمستقیم
گفته میشود که با هدف آسیب رساندن به دیگران انجام میگیرد.
توهین
تهدید
تحقیر
ضربوجرح
تخریب اموال
آسیب رو در رو
شایعهپراکنی
تخریب شخصیت
📌 سؤال کوتاه رایج:
«انواع پرخاشگری را نام ببرید.»
طبق این نظریه:
ناکامی → خشم → پرخاشگری
📌 مثال امتحانی:
فرد بیکار که به اهدافش نمیرسد، ممکن است رفتار پرخاشگرانه نشان دهد.
رفتارهایی که:
نظم اجتماعی را مختل میکنند
همکاری اجتماعی را کاهش میدهند
با حقوق دیگران در تعارضاند
قانونگریزی
بیاحترامی در فضاهای عمومی
تخریب اموال عمومی
بیتوجهی به مقررات اجتماعی
ضعف کنترل هیجان
پایین بودن مسئولیتپذیری
ضعف هنجارپذیری
کاهش سرمایه اجتماعی
احساس بیعدالتی
📌 نکته امتحانی:
رفتار مغایر شهروندی نشانه تضعیف نظم و اعتماد اجتماعی است.
آموزش مهارت کنترل خشم
تقویت قانونپذیری
افزایش مشارکت اجتماعی
بهبود عدالت اجتماعی
(خیلی خیلی مهم – حتماً سؤال میآید)
اعتیاد وضعیتی است که در آن:
فرد به ماده یا رفتار خاصی وابسته میشود
ترک آن با علائم روانی یا جسمی همراه است
عملکرد فردی و اجتماعی مختل میگردد
📌 نکته امتحانی:
کتاب اعتیاد را آسیب زیستی–روانی–اجتماعی میداند.
مواد مخدر
مواد روانگردان
اعتیاد به اینترنت
قمار
بازیهای رایانهای
کنجکاوی
ضعف مهارت «نه گفتن»
مشکلات روانی
اعتیاد والدین
تعارض خانوادگی
فقدان نظارت
بیکاری
فقر
دسترسی آسان به مواد
فشار گروه همسالان
📌 جمله امتحانی آماده:
«اعتیاد نتیجه تعامل عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است.»
فروپاشی خانواده
افت شغلی و تحصیلی
افزایش جرم و بزهکاری
آسیبهای جسمی و روانی
طرد اجتماعی
درمان دارویی
رواندرمانی
گروهدرمانی
خانوادهدرمانی
📌 نکته مهم:
درمان اعتیاد فرآیندی بلندمدت است، نه مقطعی.
آموزش مهارتهای زندگی
آگاهیبخشی عمومی
شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر
جلوگیری از عود
پیگیری درمان
📌 این تقسیمبندی را حتماً حفظ کن ✔️
(بسیار مهم – مفهومی و انسانی، معمولاً تشریحی میآید)
کودک کار به کودکی گفته میشود که:
بهجای تحصیل و رشد طبیعی
ناچار به انجام کار برای تأمین معاش خود یا خانواده است
📌 نکته امتحانی:
همه کودکانی که کار میکنند «کودک کار» محسوب نمیشوند؛
بلکه کاری که مانع تحصیل، سلامت یا رشد کودک شود مصداق آسیب است.
کودکان کار خیابانی
کودکان شاغل در کارگاهها
کودکان کار خانگی پنهان
کودکان زبالهگرد
فقر
بیکاری والدین
نابرابری اجتماعی
اعتیاد والدین
طلاق
پرجمعیتی خانواده
فوت یا بیماری سرپرست
مهاجرت
ضعف حمایتهای اجتماعی
ترک تحصیل
📌 جمله امتحانی آماده:
«کودکان کار قربانی ساختارهای نابرابر اجتماعی هستند.»
بازماندگی از تحصیل
آسیب جسمی
آسیب روانی
افزایش احتمال بزهدیدگی
انتقال فقر به نسل بعد
حمایت اقتصادی خانواده
آموزش و بازگرداندن به مدرسه
مددکاری اجتماعی
سیاستهای رفاهی هدفمند
(ریشه بسیاری از آسیبها – خیلی امتحانی)
بیکاری وضعیتی است که:
فرد توانایی و تمایل به کار دارد
اما شغل مناسب پیدا نمیکند
بیکاری آشکار
بیکاری پنهان
بیکاری کوتاهمدت
بیکاری بلندمدت
بیکاری جوانان و تحصیلکردگان
افسردگی
کاهش عزت نفس
ناامیدی
تعارض
خشونت
فروپاشی خانواده
افزایش جرم
اعتیاد
فقر
بیثباتی اجتماعی
📌 نکته خیلی مهم امتحانی:
بیکاری هم «آسیب اجتماعی» است
و هم «عامل تشدیدکننده سایر آسیبها».
مهارتآموزی
کارآفرینی
سیاستهای اشتغالزا
حمایت از اقشار آسیبپذیر
(آسیب خیابانی – مفهومی میآید)
تکدیگری به:
درخواست پول یا کمک
بدون ارائه کار مشخص
گفته میشود.
فردی
خانوادگی
سازمانیافته
خیابانی
فقر
بیکاری
ناتوانی جسمی یا روانی
مهاجرت
شبکههای سودجو
📌 نکته امتحانی:
همه متکدیان فقیر نیستند؛
برخی در قالب شبکههای سازمانیافته فعالیت میکنند.
بازتولید فقر
بهرهکشی از کودکان و سالمندان
آسیب به نظم شهری
کاهش احساس امنیت اجتماعی
حمایتهای رفاهی هدفمند
ساماندهی شهری
مقابله با شبکههای استثمار
توانمندسازی اقتصادی