چه چیزی یک طراح را وادار میکند بنشیند و فیلمی تماشا کند؟ شاید دیدن سکانسی که قاببندیاش مثل یک پوستر عالیست. یا مونولوگی که انگار از دل روزهای پراضطراب خلقکردن بیرون کشیده شده. شاید هم فقط نیاز به مکث داریم؛ مکثی برای دیدن خلاقیت دیگران و دوباره جانگرفتن.
در دو بخش قبلی این مجموعه، فیلمهایی معرفی کردم که هر کدام به نوعی از جنس طراحی بودند؛ چه در فرم، چه در محتوا، چه در روایت. در این بخش سوم هم سراغ ۹ فیلم دیگر رفتهام—اما با یک فیلتر خاصتر: آثاری که طراحان صنعتی، گرافیستها، نقاشان و هنرمندان تجسمی بهتر است حداقل یکبار در زندگی ببینند. فیلمهایی که چیزی دربارهی دیدن، خلقکردن، ماندن با خود یا پذیرفتن آشفتگی در دل دارند.
اگر تا اینجای مسیر با من همراه بودهاید، امیدوارم این چند فیلم نیز مانند دانههایی باشند که یک روز جایی در ذهنتان جوانه میزنند.
آکوستیک بصری: مدرنیسم در نگاه ژولیوس شولمن
کارگردان: اریک برین
محصول: ۲۰۰۸، ایالات متحده آمریکا
بازیگران: جولیس شولمن، فرانک گری، ریچارد مایر
IMDb: ۷.۵
این مستند زیبا و شاعرانه، زندگی و کار ژولیوس شولمن را بررسی میکند؛ عکاسی که با لنز دوربینش، زبان معماری مدرن را برای میلیونها نفر قابل درک و ستودنی کرد. شولمن با همکاری معمارانی چون ریچارد نوترا، فرانک لوید رایت و پائول ویلیامز، تصویرهایی خلق کرد که به بخشی از حافظه بصری معماری قرن بیستم تبدیل شدند.
برای طراحان، این فیلم پنجرهای است به قدرت عکاسی در مستندسازی، تفسیر و ترویج طراحی. ترکیب فرم، نور، فضا و ترکیببندی در عکسهای شولمن، درکی عمیقتر از زیباییشناسی مدرن به مخاطب میدهد. همچنین گفتگوها با معماران معاصر نشان میدهد که چطور کار یک عکاس میتواند تأثیرگذارتر از یک پروژه معماری باشد.
«آکوستیک بصری» نه تنها بازتابی از تاریخ معماری مدرن است، بلکه به نوعی تجلیل از نگاه خلاقانه و حساسیت بصری است که میتواند در عکاسی، طراحی، یا حتی روایتگری الهامبخش باشد.
کوساما: بینهایت
کارگردان: هدر لِنسکی
محصول: ۲۰۱۸، ایالات متحده آمریکا
بازیگران: یایویی کوساما
IMDb: ۷.۳
این مستند تأثیرگذار به زندگی و آثار یایویی کوساما، هنرمند پیشروی ژاپنی میپردازد که با ترکیب فرمهای تکرارشونده، نور و آینه، تجربهای غوطهورکننده برای مخاطب خلق میکند. کوساما با وجود چالشهای روانی و اجتماعی، توانسته خود را بهعنوان یکی از شناختهشدهترین چهرههای هنر معاصر تثبیت کند.
برای گرافیستها و هنرمندان، این مستند منبع الهامی برای درک نقش الگو، ریتم، فضا و تکرار در ساخت تجربه بصری است. شیوه کار کوساما، چه در نقاشی و چه در چیدمانهای فضایی، نشان میدهد چگونه یک ایده ساده میتواند در مقیاس و ترکیببندیهای مختلف، به تجربهای جهانشمول بدل شود.
همچنین داستان زندگی او نشاندهنده قدرت پشتکار، ایمان به خلاقیت شخصی و عبور از مرزهای فرهنگی و هنریست. تماشای این فیلم برای هر هنرمند یا طراح، فرصتیست برای تأمل بر مسیر شخصی خود و کشف زبان بصری منحصربهفرد.
شهرسازیشده
کارگردان: گری هاتویت
محصول: ۲۰۱۱، ایالات متحده آمریکا
بازیگران: آماندا برودن، آندرس دوانا، نورمن فاستر، رمی کولهاس
IMDb: ۷.۲
برای معماران و طراحان شهری، این مستند منبعی ارزشمند از بینشهای معاصر است. موضوعاتی مانند تراکم جمعیت، حملونقل عمومی، عدالت فضایی، و مشارکت شهروندی به شکلی متعادل و جذاب ارائه شدهاند. «Urbanized» یادآور میشود که طراحی شهری تنها درباره ساختمانها نیست، بلکه درباره تجربه انسانها از شهر و رابطهشان با محیط اطراف است.
اما حتی برای گرافیستها و هنرمندان نیز این فیلم دیدنی است، چرا که نشان میدهد چگونه سیستمها، سیگنالها، فضاها و حرکتها بر ادراک ما از زیبایی، ایمنی و جامعه تأثیر میگذارند. «Urbanized» نه تنها فیلمی تحلیلی درباره طراحی شهر، بلکه بیانیهای قدرتمند درباره آینده زندگی جمعی در فضاهای مشترک است.
طرحهایی از فرانک گری
کارگردان: سیدنی لومت
محصول: ۲۰۰۵، ایالات متحده آمریکا
بازیگران: فرانک گری، سیدنی لومت، باب گلدتویت، دنیس هاپر
IMDb: ۷.۱
این مستند شخصی و صمیمی به زندگی و ذهن خلاق فرانک گری، یکی از شاخصترین معماران معاصر، میپردازد. کارگردان فیلم، سیدنی لومت، دوست قدیمی گری است و همین رابطه، به فیلم لحنی گرم، انسانی و بیواسطه میبخشد. فیلم با نگاهی صادقانه وارد فرایند طراحی گری میشود؛ از اتودهای دستی اولیه تا مدلسازیهای پیچیده دیجیتال.
برای معماران و طراحان صنعتی، این مستند فرصتی است تا با فلسفهی طراحی گری که همواره در تضاد با ساختارهای مرسوم است آشنا شوند. دیدن نحوهی برخورد او با مصالح، فرمهای ارگانیک، و مرز باریک میان هنر و معماری، بهراستی الهامبخش است.
زبان بصری هربرت ماتر
کارگردان: رودی دانکرو
محصول: ۲۰۱۰، ایالات متحده آمریکا
بازیگران: هربرت ماتر، پاول راند، استیون هلر، الکسی برودویچ (با استفاده از آرشیو)
IMDb: ۷.۲
این مستند نگاهی عمیق و زیباشناسانه به زندگی و آثار هربرت ماتر، یکی از تأثیرگذارترین طراحان گرافیک قرن بیستم دارد. ماتر، طراح سوئیسیالاصل، با استفاده نوآورانه از تایپوگرافی، عکاسی و کلاژ، زبانی بصری را توسعه داد که هنوز الهامبخش بسیاری از طراحان است. فیلم بهخوبی نشان میدهد که چطور نگاه ماتر به طراحی فراتر از زیباییشناسی صرف بود و بیشتر یک زبان ارتباطی دقیق و پویا را شکل میداد.
برای گرافیستها، این مستند گنجینهای از ایدهها و نمونههای بصری ناب است. از پوسترهای تبلیغاتی گرفته تا پروژههای تحریریه و همکاریاش با چهرههایی چون چارلز و ری ایمز و پل رند، آثار ماتر تلفیقی از دقت ساختاری و حس هنری قوی هستند. فیلم با مصاحبههایی از طراحان برجسته، جایگاه ماتر در تاریخ طراحی را تحلیل و بازتاب میدهد.
اما فراتر از دنیای گرافیک، این مستند نگاهی انسانی به یک ذهن خلاق است که بین سنتهای طراحی اروپایی و نوگرایی آمریکایی پلی زد. برای هر طراح یا هنرمندی که به دنبال ریشههای زبان بصری مدرن است، «The Visual Language of Herbert Matter» نهتنها یک مستند، بلکه کلاس درسی ضروری است.
انیمیشن فانتازیا
کارگردان: جیمز آلگار، ساموئل آرمسترانگ و دیگران
محصول: ۱۹۴۰، ایالات متحده آمریکا
IMDb: ۷.۷
«فانتازیا» یکی از تجربیترین و برجستهترین آثار کمپانی دیزنی است که در آن، انیمیشن و موسیقی کلاسیک با هم ترکیب میشوند. این فیلم از هشت قطعه موسیقی مشهور تشکیل شده که هرکدام با یک روایت تصویری انتزاعی یا داستانی همراه شدهاند. برخلاف ساختار روایی متداول، فانتازیا بیشتر یک تجربهی بصری و شنیداریست تا یک قصهگویی سنتی.
برای طراحان، بهویژه گرافیستها و انیماتورها، فانتازیا کلاس درسی بینظیر در استفاده از رنگ، حرکت، ریتم و ترکیب موسیقی با تصویر است. در هر بخش از فیلم، سبک بصری متفاوتی ارائه میشود که نشاندهندهی گسترهی خلاقیت و قدرت داستانپردازی غیرکلامیست. از طراحی کاراکتر گرفته تا فضاهای انتزاعی و حرکتهای روان، این فیلم مرزهای درک بصری را گسترش میدهد.
این اثر بیش از آنکه فقط یک فیلم باشد، تجربهای هنری و بیزمان است که هم چالشبرانگیز و هم الهامبخش است. هر بار تماشا، لایههای تازهای از زیباییشناسی و خلاقیت را نمایان میکند و به همین دلیل هنوز پس از دههها، یکی از منابع الهام اصلی برای هنرمندان بصری بهشمار میرود.
در هیچ شتابی: ۱۳ درس زندگی با سال لایتر
کارگردان: توماس لیچ
بازیگر اصلی: سال لایتر
محصول سال ۲۰۱۳ – بریتانیا
IMDb: ۷.۴
اگر به دنیای عکاسی، طراحی گرافیک و تصویرسازی علاقهمند باشید، نام «سال لایتر» احتمالاً به گوشتان خورده: مردی گوشهگیر، آرام و عمیق که بسیاری از زیباییهای روزمرهی نیویورک را با لنز خود ثبت کرد. مستند «در هیچ شتابی» نه فقط پرترهای است از این عکاس افسانهای، بلکه فرصتی نادر برای ورود به ذهن هنرمندیست که در اوج شلوغی و مصرفگرایی دنیای هنر، زندگی را با سادگی و سکوت پیش میبرد.
فیلم با روایتی شاعرانه و دور از هیاهو، ما را به خانهی کوچک و بینظم لایتر در منهتن میبرد، جایی که در آن بین آلبومها، نگاتیوها و کتابها، بینشهای عمیقی دربارهی دیدن، صبر، و زیبایی نهفته است. نگاه لایتر به عکاسی، نوعی نقاشی مدرن است؛ او رنگ، بازتاب، مه و شیشههای بارانخورده را همچون لایههایی برای بیان احساس و فضا بهکار میبرد. مستند سعی ندارد او را اسطورهسازی کند؛ بلکه او را همانگونه که هست نشان میدهد: انسانی معمولی با چشمی غیرمعمولی برای زیبایی.
آنچه این فیلم را برای طراحان و هنرمندان خاص میکند، در سه چیز است: دیدن فراتر از وضوح، زندگی کردن با شکیبایی، و اعتماد به مسیر شخصی. طراحی اغلب از ما میخواهد سریع و پرزرقوبرق باشیم، اما سال لایتر یادآوری میکند که عمق در سادگیست. دیدن این فیلم، تمرینی است برای بازنگری در نوع نگاه، و دعوتی به آرامکردن ریتم خلقکردن. برای هر کسی که با تصویر سروکار دارد—چه دوربین، چه قلم نوری، چه قلممو—تماشای این فیلم مثل پیادهروی در کوچهای بارانخورده با چشمانی باز است.
فونکهاوزر
کارگردان: متیو گرانت
محصول سال ۲۰۱۹ – آمریکا / آلمان
«فونکهاوزر» یکی از آن فیلمهاییست که در سکوتش حرفهای زیادی برای گفتن دارد. این مستند کوتاه، ما را به ساختمانی عظیم در برلین میبرد—یک استودیوی رادیویی مربوط به دوران آلمان شرقی که حالا تبدیل به فضایی برای خلاقیت معاصر شده. اما آنچه این مستند را برای طراحان جالب میکند، فقط خود بنا یا تاریخش نیست، بلکه زاویهایست که از آن به فضا، صدا و طراحی نگاه میشود.
در طول فیلم، دوربین با نگاهی کند و دقیق از میان راهروهای بلند، سطوح بکر بتنی، بافتهای قدیمی و تکنولوژیهای ازکارافتاده عبور میکند. نور طبیعی از پنجرهها میتابد و فضای صوتی محیط به بخشی از روایت تبدیل میشود. همهچیز در خدمت یک سوال کلیدیست: فضا چطور بر فرآیند طراحی اثر میگذارد؟ طراحانی که در این استودیوها کار میکنند، از میراث معماری و روح تاریخی فضا الهام میگیرند و آثار جدید میآفرینند. این مستند، یک مکاشفهی بصریست دربارهی نقش فضا در الهام هنری.
تماشای «فونکهاوزر» برای هر طراح صنعتی یا هنرمندی که با فضا، ماده، نور و تاریخ سر و کار دارد، تجربهای تماشاییست. این فیلم یادآور میشود که محیط اطراف ما نهتنها بستری برای کار، که بخشی از خود طراحی است. گاهی کافیست فقط دوباره ببینیم—حتی همان میز کاری که هر روز پشتش مینشینیم.
طراحی برای آینده
کارگردان: اسکات مکگفرن
محصول سال ۲۰۱۵ – کانادا
(مستند کوتاه از مجموعهی Rebel Architecture)
در جهانی که همزمان با بحرانهای زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی دستوپنجه نرم میکند، آیا طراحی میتواند راه نجات باشد؟ مستند کوتاه «طراحی برای آینده» به همین پرسش پاسخ میدهد—نه با شعار، بلکه با نشان دادن معماران و طراحانی که در سراسر جهان در حال ایجاد تغییرند. این فیلم بخشی از مجموعهای است که به معماران شورشی اختصاص دارد؛ افرادی که قواعد سنتی را کنار گذاشتهاند تا طراحی را در خدمت جوامع بهحاشیهراندهشده، فضاهای رهاشده و آیندهای پایدار قرار دهند.
فیلم نگاهی دارد به پروژههایی در آفریقا، خاورمیانه و آمریکای جنوبی؛ از طراحی مدارسی در مناطق فقیر تا احیای سازههایی با مصالح بومی. زاویهی دید فیلم به طراحی، فراتر از زیباییشناسی صرف است و آن را به مثابهی ابزاری برای عدالت اجتماعی و بقای زیستمحیطی میبیند. طراح در اینجا دیگر فقط خالق یک فرم نیست، بلکه تسهیلگر تغییر است.
برای طراحان گرافیک، صنعتی یا معمارانی که به دنبال معنا در کار خود هستند، این فیلم انگیزهبخش است. اینجا طراحی دربارهی خلق «چیز جدید» نیست، بلکه دربارهی درک نیاز واقعی انسانها، استفاده از منابع در دسترس، و ساختن با نگاهی همدلانه است. فیلم یادآوری میکند که طراحی اگر بخواهد آیندهای داشته باشد، باید برای آینده طراحی شود—نه فقط از لحاظ زمان، بلکه از لحاظ مسئولیتپذیری.
وقتی صحبت از فیلمهایی برای طراحان به میان میآید، ذهن اغلب ما به مستندهایی دربارهی معماران بزرگ یا پروژههای شاخص میرود. اما طراحی میتواند در بطن یک فیلم جنگی، دل یک کمدی تلخ یا حتی زیر پوست یک درام روانشناختی پنهان شده باشد. فیلمهایی که معرفی کردیم، نهتنها دربارهی طراحی بودند، بلکه خودشان با زبانی طراحیشده ساخته شدهاند—از رنگ و نور گرفته تا روایت و ایدههای بنیادینشان.
آنچه در این فهرست اهمیت دارد، صرفاً دیدن چند اثر سینمایی خوب نیست، بلکه تمرین نگاه طراحی است؛ دیدنی که بهدنبال لایههای پنهان، تصمیمات آگاهانه و معناهای فراتر از ظاهر میگردد. شاید برای یک طراح، تماشای فیلم صرفاً یک سرگرمی نباشد—بلکه راهی باشد برای یادگیری، الهام گرفتن و حتی بازآفرینی خود. طراحی در نهایت، دربارهی انتخاب است؛ انتخاب زاویهی نگاه، فرم بیان، و تأثیری که میخواهیم بر جهان بگذاریم.
اگر از این فهرست لذت بردید، قسمتهای پیشین را هم ببینید؛ و اگر منتظر ادامهاش هستید، خبر خوب اینکه در قسمت چهارم، باز هم چند فیلم دیگر در راهاند که مرز بین طراحی و زندگی را برایتان روشنتر میکنند.
فیلمهایی برای طراحان - بخش اول
فیلمهایی برای طراحان - بخش دوم
این محتوا توسط استودیو طراحی انسانی تهیه و بازنشر داده شده است. برای مطالعه مطالب مشابه به اینستاگرام یا سایت استودیو سربزنید.
