دیواری که از مغز ما محافظت میکند، اما داروها را هم راه نمیدهد
در پست قبلی گفتم که در استرالیا یاد گرفتم به جای عجله، به شکستها با دقت نگاه کنم. اما یک پروژه هست که مرا در ملبورن نگهداشت، از نانوسرامیکهای استخوانی به نانوذراتی برای مغز تبدیل کرد: درمان بیماریهای عصبی مثل آلزایمر و پارکینسون.
بعد از اتمام پسادکتری در دانشگاه موناش، پیشنهادی از مرکز تحقیقات سرطان معتمد (پژوهشکدهی سرطان معتمد) دریافت کردم. قرار نبود روی سرطان کار کنم – عجیب است نه؟ رفتم برای سرطان، اما به بیماریهای عصبی رسیدم. دلیلش یک چیز بود: سد خونی مغزی (Blood-Brain Barrier).
بیایید ساده بگویم. بین خون شما و مغزتان یک دیوار بسیار سفت و سخت وجود دارد که فقط تعداد معدودی از مواد مجاز به عبور هستند. این سد از مغز محافظت میکند، اما وقتی کسی به آلزایمر یا پارکینسون مبتلا میشود، همان سد جلوی رسیدن دارو به سلولهای عصبی را میگیرد. یعنی دارو را تزریق میکنی، اما به مقصد نمیرسد – همهاش هدر میرود.
اولین باری که مقالهها را خواندم، فکر کردم باید یک راهحل انقلابی پیدا کنم. اما خیلی زود فهمیدم که این مسئله، مشکل خیلی از محققان جهان است. من در ایران و استرالیا دیده بودم که چطور نانوذرات میتوانند از سدهای بیولوژیکی عبور کنند. پس گفتم: چرا از نانوذرات معدنی برای عبور از سد خونی مغزی استفاده نکنیم؟
همان شد که یک مقالهی مروری کامل نوشتم با عنوان:
«سیستمهای دارورسانی مبتنی بر نانوذرات معدنی برای درمان بیماریهای عصبی» که در مجله بسیار معتبر پزشکی (با ضریب تأثیر ۲.۶) منتشر شد. در این مقاله نشان دادیم که چطور نانوذرات مختلف – از طلا و سلنیوم گرفته تا نانوذرات پلیمری و پروتئینی – میتوانند:
· از سد خونی مغزی عبور کنند.
· دارو را دقیق به سلولهای آسیبدیده برسانند.
· عوارض جانبی را به حداقل برسانند.
اما مهمترین چیزی که در این پژوهش یاد گرفتم، یک درس انسانی بود:
گاهی بهترین کاری که میتوانی بکنی، این است که قبول کنی به تنهایی از پس یک مسئله برنمیآیی و تمام تحقیقات مشابه جهان را جمعآوری کنی، تحلیل کنی و یک قدم به جلو بگذاری.
من در این مقاله راه را برای محققانی باز کردم که میخواهند نانوذراتی بسازند که مانند یک «اسب تروا» از سد خونی مغزی عبور کنند و دارو را به اعماق مغز برسانند. خودم مستقیم دارویی نساختم، اما نقشهی راه را کشیدم – و گاهی یک نقشه میتواند به اندازهی یک دارو جان انسانها را نجات دهد.
