“کمپوست خانگی: از روش عمه جان تا تکنولوژی مدرن؛ وقتی طراحی، مهم‌تر از طراحان می‌شود.”

همیشه بازیافتِ زباله برایم جالب بود؛ تغییری که نه تنها منابعِ رو به پایانِ زمین را تحت تأثیر می‌گذارد، بلکه گاهی می‌تواند زیبایی هم خلق کند.

هر بار که به خانه‌یِ عمه جانم می‌روم، وسیله‌ای برایِ شگفت‌زده کردنم پیدا می‌شود. این بار عمه که عاشقِ گیاهانش است، دست به تولیدِ کمپوست زده! با یک آبکشِ استیل و یک بخاری در گوشه‌یِ اتاق، تمامِ زمستان مشغولِ “چیپس کردنِ” پوستِ میوه‌ها بوده و در نهایت، کلی کمپوست برایِ گُل‌هایِ نازنینش ساخته.

این بار چالشِ من در موردِ کمپوست‌سازهایِ خانگی است. نگاهی دقیق به دستگاهِ عمه‌ساز، چند مزیت را پیشِ رو می‌گذارد: سادگی، در دسترس بودن و کارآیی. اما معایب، که به نظرِ دخترِ عمه اصلاً قابلِ انکار نبود: زیبایی (یا شاید نبودِ آن)، گاهی انتشارِ بویِ نامطبوع، و کوچک بودنِ دستگاه برایِ حجمِ بیشتری از زبالهِ تر.

راهکارِ من (البته به شوخی!) این بود: عمه جان کمتر میوه و سبزی استفاده کند! اما جدای از شوخی، استفاده از یک درپوشِ چند لایه که بینِ دو لایهٔ آن زغالِ فعال قرار دارد، می‌تواند به رفعِ بو کمک کند. در نهایت، پیشنهادی برایِ زیباتر کردنش نداشتم؛ چون آن “چیپسِ” پوستِ پرتقال‌هایِ خوش‌رنگ و “ترق تروق” بهم خوردنشان، وقتی دستم را داخلشان می‌بردم، لذت‌بخش‌ترین تصویر را از یک عمهٔ مهربان می‌ساختند.

در کنارِ این خلاقیت، نگاهی هم به بازار داشته باشیم. در چند سالِ اخیر، مدل‌هایِ کوچک و بزرگِ خانگیِ این نوع دستگاه‌ها واردِ بازار شده‌اند. اکثراً دستگاه‌هایِ مکعبِ شکلِ بزرگ و کوچک برقی هستند که فن دارند و بعضی هم سنسورِ حرارتی. نکتهٔ مهم، مصرفِ انرژی بود که اگرچه می‌شد آن را تعدیل کرد، اما باز هم به خاطرِ بازدهی که از نظرِ اقتصادی داشتند، قابلِ چشم‌پوشی بود.در کنار همه دستگاه های لوکس برقی ، کمپوست ساز ی در دیجی کالا نظرم رو جلب کرد ، که بیشتر شبیه یک شوخی بود تا وسیله ای برای بهینه کردن محیط ، سطلی بزرگ با رنگهای فلورسنت وتابان، بیشتر شبیه یک بشکه بزرگ کنار حیاط ،شاید از نظر طراح این وسیله زیبا به نظر برسه، اما آیا از نظر کاربر هم زیبا هست؟ درمورد کاربری دستگاه ، تنها چیزی که باعث تمایز دستگاه عمه ساز و دستگاه دیجی کالا بود پلاستیکی بودن و ظاهر صنعتی آن بود ، دستگاهی که محفظه نگهداری و هم زن زباله بود. و نسبت به قیمتش؟! ،من به عنوان خریدار ترجیح دادم از ابتکار عمه جان استفاده کنم.

به هر حال، از نظرِ من برایِ یک خانوادهٔ کوچک در یک ساختمانِ ویلایی، همان بخاری و آبکش به‌صرفه‌تر بود. اما در یک ساختمان با چندین خانوادهٔ بزرگ و کوچک، دستگاه‌هایِ صنعتیِ خانگی بهتر جواب می‌دهند. اولاً مدتِ زمانِ خشک کردن کاهش پیدا می‌کند؛ معمولاً این دستگاه‌ها بوگیر دارند و از انتشارِ بویِ بد جلوگیری می‌کنند؛ و در نهایت، کمپوستِ خوردشده و با بسته‌بندیِ شکیل را به دستِ افرادِ ساختمان می‌رسانند که حتی می‌شود آن را روانهٔ بازار کرد و یک درآمدِ کوچک برایِ مصارفِ عمومیِ ساختمان به‌دست آورد.

همانطور که میهایی چیکسِنتْمیهالی (Mihaly Csikszentmihalyi) گفت، خوشبختی چیزی نیست که اتفاق بیفتد، بلکه چیزی است که می‌سازیم. پس خوشبختی همانا لحظهٔ دیدنِ شکوفاییِ گُل‌هایی است که با کمپوستِ دست‌سازِ عمه جانم به من هدیه شدند.

همانطور که ویکتور پاپانِک (Victor Papanek) می‌گوید: “طراحی آنقدر مهم است که نمی‌توان آن را تنها به طراحان سپرد.” این جمله، اهمیتِ مشارکتِ تک‌تکِ ما در یافتنِ راه‌حل‌هایِ خلاقانه و مسئولانه برایِ چالش‌هایِ زیست‌محیطی را یادآوری می‌کند.

#طراحی صنعتی #دست ساز #طراحی های روزمره #کمپوست #بازیافت