یادداشتی برای سفر قهرمان و بازی های ویدیویی

برای اهل فن «سفر قهرمان» چیز تازه‌ای نیست. کمپل در قهرمان هزار چهره نشان داد که بخش بزرگی از روایت‌های بشری — از اساطیر یونان و حماسه‌های نورس گرفته تا شمشیر حقیقت و سرزمین میانه— یک الگوی مشترک دارند، Monomyth یا سفر قهرمان، یک ساختار با سه مرحله ی اصلی:

·         جدایی — قهرمان در دنیای عادی زندگی می‌کند. یک ندا می‌رسد. اول مقاومت می‌کند، ولی در نهایت از یک آستانه رد می‌شود و وارد جهانی ناشناخته می‌شود.

·         تشرف — در این جهان تازه با آزمون‌ها روبه‌رو می‌شود. به عمیق‌ترین نقطه‌ی بحران می‌رسد و در همان نقطه چیزی به دست می‌آورد: دانشی تازه، قدرتی جدید، یا یک تغییر درونی.

·         بازگشت — با آنچه به دست آورده برمی‌گردد. دنیا دیگر همان نیست، چون خود قهرمان هم دیگر همان آدم سابق نیست.

اما چرا این الگو هنوز انقدر قدرتمند است؟ کمپل تحت تأثیر یونگ بود و یونگ معتقد بود که الگوهایی مثل قهرمان، راهنما، و سایه در ناخودآگاه جمعی انسان‌ها حضور دارند؛ لایه‌ای از ذهن که فارغ از فرهنگ و جغرافیا بین همه‌ی ما مشترک است. به همین دلیل مخاطب، حتی بدون اینکه از این ساختار آگاه باشد، با آن همذات‌پنداری می‌کند. سفر قهرمان نقشه‌ی نمادین رشد و تعالی انسان را ترسیم می‌کند ، الگویی که ذهن بشر از پیش می‌شناسد.

کتاب‌ها، فیلم‌ها، و انیمیشن‌ها سال‌هاست از همین الگو استفاده می‌کنند. ولی در همه‌ی این مدیوم‌ها یک چیز مشترک است: مخاطب تماشاگر سفر است از بیرون نگاه می‌کند و با قهرمان همذات‌پنداری می‌کند.

اما بازی‌های ویدیویی اینجا معادله را عوض می‌کنند. در بازی، مخاطب دیگر تماشاگر نیست  خودِ قهرمان است. آزمون‌ها را او پشت سر می‌گذارد. بحران را او تجربه می‌کند. اکسیر را او به دست می‌آورد. همذات‌پنداری‌ای که در مدیوم‌های دیگر از پشت شیشه اتفاق می‌افتاد، در بازی‌ها تبدیل می‌شود به یک تجربه‌ی مستقیم.

برخورد بازی های مختلف هم با این مقوله را می‌توان یک طیف تصور کرد، طیفی که یک سر آن تجربه ای است که دقیق و مو به مو برای کاربر طراحی شده، Tailored Experience. و سر دیگرش تجربه ای که خود کاربر با محیطی که برایش طراحان بازی فراهم کرده اند آن را میسازد، Procedural Experience. جدای اینکه هر بازی المان هایی دارد که بین این طیف قرار میگیرند، تجربه ی کلی هر بازی را هم شاید به شکل میانگین بتوانیم جایی بین این دو سر قرار دهیم.

سمت Tailored جای سینمایی هاست، سفری دستنویس که دیزاینر نه ‌فقط روایت قصه، بلکه بالا و پایین شدن بازیکن را هم دقیق کنترل می‌کند؛ اینکه کِی تنش بالا برود، کِی نفسی بکشد، و کِی به اوج برسد، تا استیج بعدی که بازیکن به توانایی های جدیدش عادت کرده و نیاز است دوباره تغییر کند. سینمایی های سونی مثل The Last of Us یا God of War مثال های خیلی خوبی هستند، اگر به جایی که توانایی جدید، سلاح جدید، چالش جدید به بازی اضافه می شود دقت کنید متوجه الگوی آشنایی که در موردش صحبت میکنیم می شوید. از آن طرف، سر Procedural جایی هست که المان های RPG به اوج می رسند، جایی که هر بازیکن نسخه‌ی شخصی خودش از سفر قهرمان را می‌سازد. هدف از وجود انواع سیستم های ارتقا هم رساندن همین تجربه بوده: لول آپ و XP و پول و هر سیستم Progression در بازی منجر به خلق یک روایت ساختارمند شده. برای مثال اگر پای صحبت کسانی که بازی ای شبیه Kenshi را بازی کرده باشند نشسته باشید هر فردی قصه ای را میگوید که منحصرا برای خودش در آن دنیا اتفاق افتاده. این وسط نگاه Roguelike ها هم جالب هست، سفر قهرمان را در دل سیستم تعبیه کرده‌اند تا بی‌نهایت و برای هر بازیکن به شکل متفاوت تولید شود. هر Run دیگر یک سفر کامل شده— جدایی، آزمون، بازگشت. هر شکست یک مرگ نمادین، و هر شروع دوباره یک تولد.

در ویدیوگیم، مونومیث یک ساختار چندلایه ای و فرکتال طور هم به خود گرفته،  برخلاف کتاب یا فیلم که این سفر یک بار در طول کل اثر اتفاق می‌افتد. در بازی‌ها همین الگو در چند مقیاس مختلف همزمان تکرار می‌شود:

·         حلقه‌ی کلان (Macro Loop): قوس کلی تجربه‌ی بازی. بازیکن از نقطه‌ی آغاز حرکت می‌کند، با بحران اصلی روبه‌رو می‌شود و در پایان به تعادلی تازه می‌رسد (همان سه فاز کمپل در مقیاس کل اثر، قصه ی اصلی).

·         حلقه‌ی میانی (Mini Loop): برای هر چپتر، زون (Zone) یا استیج. ورود به فضایی ناشناخته، مواجهه با چالش و خروج با چیزی تازه. یک سفر کوچک‌تر درون سفر بزرگ‌تر.

·         حلقه‌ی اصلی (Core Loop): کوچک‌ترین واحد تکرارشونده‌ی بازی. یک وضعیت عادی، یک اختلال و یک غلبه. ساده‌ترین و فشرده‌ترین شکل از همان ریتمِ اصلی.

در هر سطح، قهرمان از تعادل خارج می‌شود، آزموده می‌شود، و با اکسیر — هرچند کوچک — قوی‌تر بازمی‌گردد. این تکرار یک چرخه‌ی ایستا نیست؛ مسیری پیش‌رونده است که به‌تدریج بازیکن را تغییر می‌دهد.

کمپل معتقد بود سفر قهرمان در فرهنگ‌های مختلف تکرار می‌شود چون با ساختاری در ناخودآگاه جمعی انسان پیوند دارد — الگویی که پیش از هر روایتی در ذهن بشر حضور داشته.اینجا سفر قهرمان دیگر فقط روایت نمی‌شود؛ تجربه می‌شود.حتی اگر یک کاراکتر محوری در بازی داشته باشیم، اینجا قصه،  در نهایت قصه ی خود بازیکن است.