لطفا کتاب روانشناسی نخوانید !

به عنوان یک روانشناس اجازه بدهید مخالفت خودم را با خواندن کتاب‌های روانشناسی اعلام کنم. امروز شاهد رشد قارچ‌گونه انواع و اقسام کتاب‌های روانشناسی هستیم. چه از نوع زرد و غیرعلمی و چه از نوع علمی به زبان ساده و قابل فهم. در هر کتابفروشی و دستفروشی و نمایشگاه و ترمینال و مترویی که قدم می‌گذارید بی‌شمار از این کتاب‌ها را می‌بینید که به دلیل جذابیت و قابل فهم بودنشان پرفروش هستند. آسیب بزرگی که این کتاب‌ها به خوانندگان وارد می‌کنند "توهم دانایی" است. خواننده با خواندن چند کتاب روانشناسی علمی یا غیرعلمی دچار این پیشفرض می‌شود که "خب پس روانشناسی همین است و اگر به روانشناس مراجعه کنم هم همین حرف‌ها را به من خواهد زد". این پیش فرض غلط مسیر فرد را از دریافت خدمات روانشناسی منحرف می‌کند. مدتی پیش در همین سایت ویرگول مطلبی خواندم با این تیتر که "چرا روانشناسی به دردم نخورد". نویسنده در پاسخ به این سوال گفته بود "دلیلش خواندن کتاب زندگی خود را دوباره بیافرینید جفری یانگ است" کتابی دست بر قضا کاملاً علمی و معتبر و دارای مستندات فراوان پژوهشی. نویسنده نوشته بود "این کتاب باعث شد انواع و اقسام برچسب‌های اختلالی تحت عنوان طرحواره به خودم بچسبانم و تمام مشکلات زندگیم را به گردن پدر و مادرم بیندازم" اینجاست که آسیب این کتاب‌ها را می‌بینیم و عجیب آنکه این معضل را فقط در روانشناسی می‌بینیم. یعنی شما هرگز نمی‌بینید فردی برای درمان بیماری‌هایش کتاب پزشکی بخواند یا برای ساختن خانه‌اش کتاب مهندسی بخواند. همه به پزشک و مهندس مراجعه می‌کنند اما نوبت به روانشناس که می‌رسد افراد گویا حس خوددرمانی می‌گیرند و می‌خواهند با مطالعه و سرچ خود را از مراجعه به متخصص خلاص کنند. اشتباهی که افراد مرتکب می‌شوند این است که تصور می‌کنند روانشناس قرار است حرف‌های کتاب‌ها را برایشان تکرار کند در حالی که آنچه در اتاق درمان اتفاق می‌افتد نه صرفاً تبادل اطلاعات که "ایجاد یک رابطه انسانی" است و در نهایت همین رابطه است که شفابخش است نه آن اطلاعاتی که به سادگی با خواندن کتاب‌ها به دست می‌آیند و این نکته‌ای است که جناب یالوم، روانشناس بزرگ معاصر نیز بر آن تاکید کرده است. فرض کنید شما به جای معاشرت با دوستانتان درباره آنها کتاب بخوانید. آیا این مطالعه می‌تواند جایگزین ارتباط حضوری با آنها شود؟ خیر! داستان رواندرمانی هم این‌چنین است بنابراین مطمئن باشید که کتاب هرگز جایگزین مشاوره نخواهد بود.

محمد فرد