پرولاکتین هورمونی است که توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح میشود و نقش اصلی آن در بدن، بهویژه در زنان، تنظیم شیردهی است. با این حال، بالا رفتن غیرطبیعی پرولاکتین (هایپرپرولاکتینمی) میتواند هم در زنان و هم در مردان مشکلاتی ایجاد کند. در این مقاله به مهمترین عوامل افزایش پرولاکتین میپردازیم.
برخی شرایط بهطور طبیعی باعث افزایش موقت پرولاکتین میشوند و معمولاً جای نگرانی ندارند:
بارداری و شیردهی
خواب
استرس شدید جسمی یا روحی
ورزش سنگین
تحریک نوک سینه
برخی داروها با تأثیر بر سیستم عصبی یا هورمونی، باعث افزایش پرولاکتین میشوند:
داروهای ضدافسردگی (بهویژه برخی SSRIها)
داروهای ضدروانپریشی
داروهای ضدتهوع (مثل متوکلوپرامید)
برخی داروهای کنترل فشار خون
قرصهای ضدبارداری هورمونی در بعضی افراد
یکی از مهمترین علل افزایش پرولاکتین:
پرولاکتینوما (تومور خوشخیم هیپوفیز که پرولاکتین ترشح میکند)
سایر تودهها یا آسیبهای ناحیه هیپوفیز که مسیر مهار پرولاکتین را مختل میکنند
برخی بیماریها میتوانند بهطور غیرمستقیم باعث بالا رفتن پرولاکتین شوند:
کمکاری تیروئید
بیماریهای کلیوی مزمن
بیماریهای کبدی پیشرفته
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) در برخی زنان
استرس مزمن، اضطراب و فشارهای عصبی مداوم میتوانند ترشح پرولاکتین را افزایش دهند، بهخصوص اگر با کمخوابی همراه باشند.
علائم بسته به جنس و شدت افزایش متفاوت است، از جمله:
در زنان: بینظمی یا قطع قاعدگی، ناباروری، ترشح شیر از پستان
در مردان: کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، ناباروری
در هر دو: سردرد، اختلال بینایی (در موارد تومور هیپوفیز)
تشخیص معمولاً با آزمایش خون انجام میشود و در صورت بالا بودن، ممکن است:
آزمایش تکرار شود
بررسی تیروئید انجام گیرد
MRI هیپوفیز درخواست شود
درمان بسته به علت شامل:
تنظیم یا قطع داروی مسبب (با نظر پزشک)
درمان بیماری زمینهای
استفاده از داروهای کاهنده پرولاکتین مانند کابرگولین یا بروموکریپتین
بالا رفتن پرولاکتین همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست، اما اگر پایدار باشد یا با علائم همراه شود، نیاز به بررسی دقیق پزشکی دارد. تشخیص بهموقع میتواند از عوارضی مانند ناباروری و اختلالات هورمونی جلوگیری کند.
اگر دوست داری، میتوانم این مقاله را دانشجوییتر، سادهتر برای عموم یا همراه با منابع علمی هم بازنویسی کنم.
