در باب تولد شخصیت "شازده کوچولو"

از خاموش شدن شعله ی سوزان یک قلم تا درخشش ابدی یک ستاره

همه ی شما عزیزان حتی اگر این اثر ادبی خارق العاده را نخوانده باشید، دست کم نام آن را بارها شنیده اید: "شازده کوچولو" اثر آنتوان دو سنت اگزوپری که با ترجمه ی شاملوی دل و جان در کشور ما شناخته شده تر است. از نثر ساده، زبان کودکانه و نقاشی های آماتور کتاب، در نگاه اول اینطور برداشت میشود که این اثر، یک کتاب کودک است. اما حقیقت این است که مخاطب شازده کوچولو "کودک درون بزرگسالان" است. اگزوپری کودکی را مثل سرزمینی می بیند که به جبر آن را ترک کرده، اما به هیچ عنوان قصد فراموش کردنش را ندارد. در تقدیم نامه ی کتاب هم اینطور آمده: "به لئون ورث؛ وقتیکه یک پسر بچه بود!"

اما ایده ی نوشتن این اثر جاودانه از کجا به ذهن نویسنده خطور کرد؟

در سال ۱۹۳۵، اگزوپری که خلبان جنگنده نیز بود، به همراه مکانیکش در صحرای لیبی(بخشی از صحرای بزرگ افریقا) سقوط می کند. او به مدت چهار روز با غذای بسیار مختصری در میان ماسه ها سرگردان بود و با توهمات دیداری-شنیداری ناشی از بی آبی شدید دست و پنجه نرم می کرد. و این نقطه ای ست که شخصیت دوست داشتنی شازده کوچولو در ذهن نویسنده متولد شد. نویسنده ای که عمرش به قدر دیدن موفقیتش و جهانی شدن شهرت این کتاب قد نداد!

حقایقی درباره ی زندگی نویسنده

شاید عجیب به نظر برسد که چنین شخصیتی با روحیه ای لطیف که در خلق آثار ادبی دستی بر آتش دارد، چطور می تواند خلبان جنگنده شود؟

در ابتدا باید بدانید اگزوپری در واحد شناسایی فعالیت می کرد، یعنی با هواپیمای خود بر فراز اهدافی که قصد جمع آوری اطلاعات از آنها را داشت پرواز میکرد و تصاویر و مختصات مورد نیاز را بدست می آورد. بنابراین او ترجیح میداده بیشتر چشمی برای آگاهی باشد، تا دستی که مستقیما سبب مرگ و ویرانی می شود. از طرفی هم در بحبوحه ی جنگ، نمی توانسته با خیال راحت و بی تفاوت تنها به نوشتن اکتفا کند. بنابراین بعنوان یک خلبان جنگی تا سن ۴۴ سالگی در کنار نوشتن به پرواز نیز ادامه می دهد.

گل شازده کوچولو یک نماد استعاری بود

جالب است بدانید اگزوپری همسری داشته، که ویژگی هایی از او را به این گل قرض می دهد، تا بتواند به زبان ساده رنج دوست داشتن و دوست داشته شدن را به رشته ی تحریر درآورد. "کنسوئلو" همسر اگزوپری زنی بسیار زیبا، باهوش، مغرور و در عین حال تشنه و نیازمند عشق و توجه بوده است. ویژگی هایی که تماما در گل محبوب شازده کوچولو دیده می شوند.

اگزوپری با همسرش در یک ضیافت در آرژانتین آشنا می شود و در همان دیدار اول از کنسوئلو و دوستانش دعوت می کند تا سوار هواپیمای او بشوند. وقتی با هواپیما بر فراز دریا پرواز میکردند، اگزوپری از کنسوئلو درخواست میکند که او را ببوسد و او امتناع می کند. اگزوپری هم برای مغلوب و وادار کردن او عمدا ارتفاع کم می کند تا با تهدید این زن مغرور به غرق شدن به کام دل خود برسد! نامه ها و بخشی از خاطرات عاشقانه ی این دو نفر بعدها به قلم کنسوئلو چاپ می شود که پر از جملات خواندنی ست.

"بی قرارم هر چه زودتر به سرزمین خودم برگردم و سرزمین من وجود توست..."

نقاشی های ماندگار کتاب

یکی از نکاتی که شازده کوچولو را در ذهن خواننده، فراموش نشدنی می سازد تصویری ست که نویسنده با آن طرح های ساده و جذاب به ما می دهد. تصویر اولیه ی شخصیت شازده کوچولو، در حقیقت از عادت اگزوپری به سیاه کردن کاغذ می آید‌. او در هر فرصتی بر ورق های خالی کاغذ، گوشه های دستمال جیبی و در و دیوار تصویر پسرکی پریشان مو را نقاشی می کرده که از قضا برای ناشر او جالب به تظر میرسد. اگزوپری در کمال سادگی در نقاشی های کتاب به دنبال اثبات والاترین معانی ست. بعنوان مثال اینکه تناسب گل سرخ از لحاظ ابعاد با اخترک شازده کوچولو و آتشفشان ها رعایت نشده، می تواند نشان دهنده ی این باشد در دنیای احساسات، یک گل حتی از آتشفشان ها نیز بزرگتر و مهمتر است.

مرگ نویسنده و تولد شازده کوچولو

آنتوان دو سنت اگزوپری در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۱۹۴۴ و در زمانیکه با یک فروند هواپیمای p 38 مشغول عملیات شناسایی بود ناگهان ناپدید می شود. او هرگز از آن ماموریت بازنگشت و هیچ اثری از خودش یا هواپیمایش پیدا نشد. مرگ او برای دهه ها یکی از بزرگترین اسرار دنیای ادبیات و هوانوردی بود.

در سال ۱۹۴۶ یعنی دو سال پس از ناپدید شدن اگزوپری، آخرین کتاب او یعنی "شازده کوچولو" در فرانسه چاپ میشود و پس از آن به سرعت به شهرتی جهانی دست می یابد و بعنوان پرفروش ترین کتاب غیر مذهبی در کل جهان شناخته می شود.

پیدا شدن نشانه هایی از نویسنده، بدون اثری از خودش!

در سال ۱۹۹۸ و تقریبا نیم قرن بعد از ناپدید شدن اگزوپری، یک صیاد در نزدیکی سواحل مارسی دستبند نقره ای را می یابد که پرده از رازی سر به مهر برخواهد داشت. "روی این دستبند، نام آنتوان دو سنت اگزوپری، کنسوئلو و نشانی ناشر نویسنده ی مفقود حکاکی شده بود!"

بعد از این اتفاق، جستجوها در حوالی محل پیدا شدن دستبند از سر گرفته شد و در نهایت لاشه ی هواپیمای نویسنده در اعماق دریای مدیترانه یافت شد. در حالیکه با وجود تفحص موشکافانه ی گروه های جستجو، هیچ اثری از پیکر اگزوپری پیدا نشد. این دستبند و قطعات باقیمانده از هواپیما در حال حاضر بعنوان یکی از ارزشمندترین یادگاری های عرصه ی هوانوردی و البته ادبیات در موزه ی هوا فضا در پاریس نگهداری می شوند.

یک اعتراف تکان دهنده و دیر هنگام

در سال ۲۰۰۸ یک خلبان سابق نیروی هوایی آلمان به نام "هورست ریپرت" ادعا کرد که درست در تاریخ مفقود شدن هواپیمای اگزوپری، یک p 38 را بر فراز دریا سرنگون کرده است. او که خود یکی از طرفداران سرسخت اگزوپری بود با اندوه گفت: "اگر میدانستم خلبان چه کسی ست، هرگز شلیک نمیکردم..." و این فکر میتواند حسرت ابدی یک انسان باشد.

تلخ ترین قسمت ماجرا

اگزوپری هرگز موفق نشد شاهد موفقیت خیره کننده و جهانی کتابش باشد. او نوری را برای جهان روشن کرد، در حالیکه خودش قبل از اینکه حتی گرمای آن نور را حس کند، در تاریکی دریا ناپدید شد. شاید پیکر اگزوپری اکنون بخشی از طبیعت باشد یا به تعبیر دلپسند دیگری، چون این جسم سنگین و مزاحم بوده، آنرا با خودش نبرده و به اخترک خودش برگشته است.

"خودت که درک میکنی، راه خیلی دور است. نمی توانم این جسم را با خودم ببرم. خیلی سنگین است.

گیرم عین پوست کهنه ای می شود که دورش انداخته باشند. پوست کهنه که غصه ندارد، ها؟"

شاید هم اصلا جایی نرفته، و فقط در میان کلماتش و عطر گل های سرخ جهان تکثیر شده...

و چه تناقض عجیبی! هواپیمایی که قرار بود در خدمت جنگ و نزاع باشد، حالا در موزه تبدیل به بنای یادبودی برای نویسنده ی صلح طلب ترین کتاب جهان شده است!

اگر کسی گلی را دوست داشته باشد که تو کرورها و کرورها ستاره فقط یک دانه ازش هست، برای احساس خوشبختی همین قدر بس است که نگاهی به آن بالا بیندازد و با خودش بگوید: گل من یک جایی میان آن ستاره هاست...!

به نظر شما بهترین جمله یا پاراگراف کتاب کدام قسمت است؟