چرا ارزش علم از هزار شب عبادت بالاتر است؟ نگاهی دوباره به جایگاه علم در فرهنگ اسلامی

چرا ارزش علم از هزار شب عبادت بالاتر است؟ نگاهی دوباره به جایگاه علم و عالم در فرهنگ اسلامی.

همین نوشته در وبلاگ انگلیسی من

https://saber-tabatabaee.medium.com/why-is-seeking-knowledge-more-valuable-than-a-thousand-nights-of-worship-ecfa8d812c16

---

چرا نشستن در یک جلسه علمی از عبادت هزار شب برتر است؟

در آموزه‌های اسلامی، جایگاه علم چنان رفیع است که گاهی با شنیدن روایات درباره آن، حیرت می‌کنیم. پیامبر اکرم (ص) به ابوذر فرمودند: «نشستن ساعتی در مجلس علم نزد خداوند از عبادت هزار شب که در هر شب هزار رکعت نماز خوانده شود، برتر است.» این نشان‌دهنده‌ی عمق ارزش علم در نگاه اسلام است. حتی در مسجد، جایی که عبادت در آن مرکزیت دارد، پیامبر مکانی را برای نشستن انتخاب می‌کردند که در آن مباحث علمی در جریان بود، نه صرفاً اعمال عبادی.

---

آیا نگاه به چهره یک عالم هم عبادت است؟

بله، و این نکته‌ای شگفت‌انگیز است. در روایت زیبایی از پیامبر (ص) که در کتاب مفاتیح الحیات از استاد جوادی آملی نیز آمده، چنین آمده است: «نگاه به چهره عالم عبادت است.» ایشان حتی فرمودند: «این نگاه از آزاد کردن هزار بنده نیز بافضیلت‌تر است.» این نوع نگاه به عالم، نشان می‌دهد که علم نه فقط برای دانستن، بلکه برای نزدیک شدن به خداوند و رشد روحی انسان، یک وسیله‌ است.

---

چگونه علم، ما را به هدف اصلی آفرینش نزدیک می‌کند؟

خداوند می‌فرماید: «و ما خلقت الجن والانس الا لیعبدون»؛ هدف خلقت انسان، بندگی است. علمی که ما را به این بندگی آگاهانه و عمیق نزدیک کند، شریف‌ترین نوع علم است. این علم انسان را هدایت می‌کند تا زندگی‌اش را با خواست الهی هماهنگ کند و در مسیر قرب الهی حرکت نماید. اما این به معنای بی‌ارزش دانستن سایر علوم نیست.

---

آیا علوم دیگر در نگاه دین بی‌ارزش‌اند؟

هرگز. اگر کسی در حرفه‌ای مثل پزشکی، صنعت، فناوری یا مهارت‌های فنی متخصص است و به جامعه خدمت می‌کند، او نیز ارزشمند است. مثل صنعت موشکی یا پزشکی پیشرفته که موجب افتخار کشور می‌شوند. اما در مقایسه، علمی که مستقیماً انسان را به خداوند نزدیک کند، از همه بالاتر است.

---

چرا نباید عالمان را کوچک شمرد؟

امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «بنده‌ای را که خدا به او علم داده، کوچک مشمار؛ زیرا خدا او را کوچک نشمرده است.» این جمله تلنگری است برای همه ما که نکند با بی‌توجهی یا بی‌احترامی نسبت به اهل علم، از مسیر حق منحرف شویم. عالم، چراغ هدایت جامعه است و بی‌مهری به او، بی‌مهری به نور است.

---

آیا علم فقط برای خودِ شخص است؟ یا وظیفه‌ای هم در آن نهفته؟

علم فقط برای اندوختن و دانستن نیست؛ همان‌طور که گفته‌اند «افاده» مهم‌تر از «استفاده» است. یعنی دانشی که تنها در ذهن بماند و به دیگران نرسد، برکاتش ناقص است. دعایمان این باشد که خدا نه تنها توفیق کسب علم، بلکه توفیق رساندن آن به دیگران را نیز به ما عطا کند