این روزها قفسههای فروشگاهها پر شده از نمکهای رنگارنگ؛ نمک صورتی هیمالیا، نمک آبی، نمک دریای گوهرین و ... این تبلیغات ادعا میکنند که این نمکها «طبیعی»، «سرشار از مواد معدنی» و خیلی بهتر از نمک سفید معمولی خودمان هستند. اما آیا واقعاً اینطور است؟
قبل از هر چیز، یک حقیقت علمی مهم را به خاطر بسپاریم: هر نوع نمکی، چه سفید، چه صورتی و چه دریایی، بیش از ۹۸٪ از یک ماده شیمیایی به نام «سدیم کلرید» (NaCl) تشکیل شده است. این همان مادهای است که طعم شور را ایجاد میکند و مصرف زیاد آن برای سلامتی، بهخصوص فشار خون، مضر است.
پس تفاوت اصلی در آن ۲٪ باقیمانده است!
نمک تصفیهشده یددار (نمک معمولی): این نمک از معادن استخراج شده و سپس در کارخانه فرآوری میشود. در این فرآیند، «ناخالصیها»ی آن گرفته شده و به یک ماده تقریباً خالص (سدیم کلرید) تبدیل میشود. مهمترین ویژگی این نمک، اضافه شدن ید به آن است.
نمک دریا: این نمک از تبخیر آب دریا به دست میآید. به همین دلیل، مقداری از مواد معدنی موجود در آب دریا مانند پتاسیم، منیزیم و کلسیم را در خود حفظ میکند. اما یک نکته نگرانکننده هم وجود دارد: نمک دریا میتواند حاوی آلایندههای دریایی مثل میکروپلاستیکها و فلزات سنگین باشد که در فرآیند تصفیه از نمک معمولی حذف میشوند.
نمکهای رنگی (مثل نمک هیمالیا): این نمکها نیز از معادن قدیمی که میلیونها سال پیش دریا بودهاند، استخراج میشوند. رنگ زیبای آنها (مثلاً رنگ صورتی) به دلیل وجود ناخالصیهای معدنی مثل اکسید آهن (همان زنگ آهن) است. طرفداران این نمکها ادعا میکنند که این مواد معدنی برای بدن مفید هستند.
حالا بیایید ادعاهای رایج را با واقعیتهای علمی مقایسه کنیم:
باور غلط ۱: «نمکهای رنگی و دریایی ۸۴ ماده معدنی مفید دارند و برای سلامتی معجزهآسا هستند.»
واقعیت: بله، این نمکها حاوی مواد معدنی متنوعی هستند، اما مقدار این مواد آنقدر ناچیز است که تقریباً هیچ تأثیر مثبتی بر سلامتی شما ندارد. برای اینکه بخواهید مثلاً منیزیم مورد نیاز روزانه خود را از نمک هیمالیا دریافت کنید، باید بیش از 30 برابر مقدار توصیه شده نمک بخورید! منبع اصلی مواد معدنی، یک رژیم غذایی متعادل (سبزیجات، میوهها و حبوبات) است، نه نمکدان شما.
باور غلط ۲: «چون این نمکها طبیعی هستند، پس سالمتر و خالصترند.»
واقعیت: واژه «طبیعی» همیشه به معنای «سالم» نیست. همانطور که گفتیم، نمک دریا میتواند آلودگیهای زیستمحیطی داشته باشد. از طرفی، «ناخالصیهای» موجود در نمکهای رنگی لزوماً برای بدن مفید نیستند. در مقابل، نمک تصفیهشده دقیقاً به خاطر فرآیند خالصسازی، از این آلایندهها پاک است.
باور غلط ۳: «نمک دریا سدیم کمتری دارد و برای فشار خون بهتر است.»
واقعیت: این ادعا کاملاً نادرست است. از نظر وزنی، تمام نمکها حدود ۴۰٪ سدیم دارند. شاید به خاطر درشتتر بودن دانههای نمک دریا، در یک قاشق چایخوری، مقدار کمتری از آن جا شود، اما گرم به گرم، میزان سدیم آنها یکسان است. دشمن فشار خون، «سدیم» است، نه نوع نمک!
و اما میرسیم به مهمترین تفاوت. ید یک عنصر حیاتی برای عملکرد صحیح غده تیروئید است. کمبود ید میتواند منجر به بیماریهای جدی مانند گواتر، کمکاری تیروئید و حتی مشکلات رشد مغزی در نوزادان و کودکان شود.
در گذشته، کمبود ید در ایران یک مشکل شایع بود. برنامه غنیسازی نمک با ید، یک دستاورد بزرگ بهداشت عمومی بود که این مشکل را تقریباً ریشهکن کرد.
اغلب نمکهای دریا و رنگی یا اصلاً ید ندارند یا مقدار ید آنها بسیار ناچیز و غیرقابل اتکاست.
پس کدام نمک را انتخاب کنیم؟
برای مصارف روزانه: بدون شک، نمک تصفیهشده یددار بهترین و عاقلانهترین انتخاب برای حفظ سلامت تیروئید و کل بدن است.
برای مصارف خاص: اگر به طعم خاص یا بافت ترد نمک دریا یا زیبایی نمک صورتی برای تزئین غذا علاقهمندید، استفاده محدود از آنها مشکلی ندارد. آنها را به چشم یک «چاشنی خاص» ببینید، نه یک جایگزین برای نمک روزانه.
فراموش نکنید؛ سلامتی شما در گرو یک رژیم غذایی متعادل و کاهش مصرف کلی سدیم است، نه در پرداخت پول بیشتر برای نمکهای رنگی و فانتزی.
