ادبیات طبیعتگرا
در ادبیات سبز سهراب سپری «به عنوان پیامآور سبزانهاندیشی» (ر.ک مقدمه تکیه، 1400: 46) قلمداد میشود که «در بیشتر اشعار خود اصالت زمین را بازنمود داده و رسواییِ برساختههای درونی و بیرونیِ انسانی را در جهان اندیشه و صنعت فریاد شده» (صیدی، 1400: 206)
شعر سبز، اصالت لذت، اصالت فایده و پیامدگرایی انسانمحورانه را برنمیتابد. ادبیات سبز با بیان وحدت موجودی تمام موجودات خارج از تمام ساحات ایدئولوژیک و تئولوژیکِ زمینمحورانه عمل میکند، علم زیباییشناسیک علمی دوگانهگرا و قضاوتمند قلمداد میکند. تمام علم زیباییشناسی بر پایهی دو اصل شکل گرفته است یعنی اصالت فایده و اصالت لذت. همهی صفاتی که برای پدیدارها به کار میبریم از نگرش و قضاوت انسان خودبنیاد و بر اساس پیامدی (فایده یا ضرر) که برای انسان دارند تقسیمبندی شدهاند. در ادبیات شاهد آنیم که از فصلها، زمستان سرد است و جانسوز، پس زمستان به نمادی برای بیان سیاهی، نکوهش و... به کار میرود. بهار هوایی مطبوع و دلپذیر دارد و انسان از آن لذت میبرد پس بهار نماد خیر است و نیکویی. «ذات زیباییشناسی، خواسته و ناخواسته بر اصل دوگانهانگاری و دوگانهنگاری استوار شده است یعنی قضاوتِ خودبنیاد ما برای زیبا پنداشتن نیمی از پدیدارها که نیمهی عریان زشتپنداری نیم دیگرِ آنهاست» (ر.ک مقدمه مسیح، 1400: 98)؛ بنابراین «نگرگاه نمادگرایی و سمبولگرایی در جهان کاملاً بر همین پایه و سایهی بیمایه سامان یافته است. با پذیرش نگرههای قضاوتگرای زیباییشناسی، خودبهخود هستی و هستیمندان به دو نیم نابرابر بر بنیان خیر و شر تقسیم و قضاوت خواهند شد. خیر زیباییست، زیبایی نکوییست، نکویی مبارک است، زشت پلشتی است، شر زشتیست، زشتی بدیست، بدی منحوس است، زیبایی پاکی و منزه است.» (ر.ک مقدمه هاشمی، 1400: 52).
ادبیات سبز بیان میکند «شعر طبیعی (شعر سبز)، بازگشتی آوانگارد به قانون علف است، نه به قانون بشر» (همان)؛ و بر اساس دو اصل بنیادینِ عدم هرگونه ثنویتگرایی و عدم هرگونه صفتدهی بیان میکند که ادبیات سبز برخلاف تمام رویکردهای ادبی در جهان شعری برای نوشتن دربارهی هستی نیست بلکه شعریست برای انعکاس طبیعی طبیعت.
برگرفته از مقاله تقابل زمینسوژگی و انسانسوژگی در ادبیات طبیعتگرا
به قلم: سِتی سارا سوشیان
چاپ شده در: دوفصلنامهی پژوهشهای نوین ادبی- دوره 1، شماره 1، شماره پیاپی 1، بهار و تابستان 1401 (اردیبهشت 1401)، صص 155-172
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
منابع این قسمت:
تکیه، فرح، (1400)، خورشید به چشمان فرازن دل باخت، چاپ نخست، تهران: مهر و دل
صیدی، یلدا، (1400)، جنبش جهانی شعر سبز –از مکتب ترالیبیسم تا جنبش ادبی-فلسفی 1400-، چاپ نخست، تهران: امید سخن
مسیح، نیلوفر، (1400)، جنس سوم –عاشقانههای یک فرازن-، چاپ نخست، کرمانشاه: دیباچه
هاشمی، شبنم، (1400)، بانوی واژهها، کرمانشاه: دیباچه
