شاید تصور کنیم سامانه موقعیتیاب جهانی (GPS) صرفاً ابزاری برای ناوبری روزمره است، اما به نظر میرسد ارتش آمریکا از تقریباً دو دهه پیش، استفاده دیگری هم از این سامانه کرده: پخش پنهان کدهای رمزنگاری شده برای شبکه ارتباطی خود.
به تازگی استیون مرداک (محقق امنیتی و از سلاطین خالق شبکه tor)، کشف کرده که ماهوارههای GPS عملاً به «ایستگاههای اعداد» مخفی تبدیل شدهاند. این مفهوم در دنیای جاسوسی به فرستندههایی گفته میشود که پیامهای رمز شده را برای عوامل خود پخش میکنند بدون آنکه عموم مردم از محتوای آن آگاه شوند.
نکته قابل تامل اینجاست: هر دستگاهی که از GPS استفاده میکند (از گوشیهای هوشمند گرفته تا دستگاههای ناوبری خودروها) طی سالهای گذشته، این سیگنالهای پنهان را دریافت کرده، بدون آنکه کاربران عادی یا حتی کارشناسان غیرنظامی از وجود آن مطلع بودهاند.
مرداک در تحقیقات خود به یک نمونه مشخص دست یافته: در تاریخ ۲۶ مه ۲۰۱۱، هر ۳۱ ماهواره عملیاتی GPS، ظرف چند ساعت یک پیام خاص و یکسان را ارسال کردهاند. او با تطبیق این تاریخ با اسناد غیرمحرمانه شده، از جمله ارائهای مربوط به سال ۲۰۱۵ (در انتهای همین مقاله لینک شده)، متوجه شد که این رویداد دقیقاً با راهاندازی دو سامانه نظامی به نامهای OTAD (Over-the-Air Distribution یا همان توزیع بیسیم کلیدهای رمز) و OTAR (Over-the-air rekeying یا همان تعویض بیسیم کلیدهای رمز) همزمان بوده است.
به گفته خود مرداک: «تطابق کامل میان زمانبندی ارائه و نقاط تغییر شناسایی شده از دادهها، همان مدرک قاطعی بود که مرا به این نتیجه رساند که هدف این سیگنالها دقیقاً همین بوده است.»
این سامانههای خودکار، جایگزین روش پیشین و دشوار توزیع دستی کلیدهای رمز شدهاند. پیش از این، ارتش آمریکا برای بهروزرسانی رمز دستگاههای خود در نقاط مختلف جهان، مجبور به انجام عملیات حضوری و پرهزینه بود. اما اکنون، هر گیرنده GPS نظامی در هر نقطه از کره زمین میتواند از طریق همین ماهوارهها، بدون نیاز به حضور نیروی انسانی، رمز خود را تغییر دهد.
در ادامه همین بحث درباره روشهای پنهان ارسال پیامهای جاسوسی، نمیتوان از پدیدهای تازه و مرتبط گذشت که در ماههای اخیر توجه بسیاری از کارشناسان و علاقهمندان به ارتباطات مخابراتی را به خود جلب کرده است: ایستگاه اعداد فارسی v۳۲.
این ایستگاه عجیب و غریب، نخستین بار در نهم اسفندماه ۱۴۰۴ یا همان ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، یعنی حدود ۱۲ ساعت پس از آغاز حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران، روی امواج کوتاه ظاهر شد. برنامه پخش آن روزانه دو بار (ساعتهای ۰۲۰۰ و ۱۸۰۰ به وقت گرینویچ) است. در این پخش، صدای مردی ابتدا سه بار کلمه «توجه» را تکرار میکند و سپس رشتههایی از اعداد پنجرقمی را به زبان فارسی میخواند. [نمونه صدای پخش شده از ایستگاه رادیویی اعداد فارسی]
با وجود تلاشهای فراوان برای پنهان کردن مبدأ سیگنال، علاقهمندان رادیویی با استفاده از روشهای جهتیابی (triangulation) موفق شدند منبع پخش را در ناحیه بادن-وورتمبرگ آلمان، دقیقاً در محدوده پایگاههای نظامی آمریکا در اطراف شهر اشتوتگارت (شامل پادگان بوپلینگن و پچ بارَکس) شناسایی کنند. تحلیلگران معتقدند که گردان ۵۲ ارتباطات راهبردی ارتش آمریکا که در همین پایگاه مستقر است، احتمالاً مسئول فنی این پخشهاست.
جالبترین نکته این است که ایران از اوایل مارس ۲۰۲۶ (اسفند ماه ۱۴۰۴) تلاشهای جدی برای پارازیتاندازی (jamming) روی فرکانسهای V۳۲ آغاز کرد. این واکنش تهاجمی از سوی ایران، نشانه غیرمستقیم اما مهمی است مبنی بر اینکه این پخشها تهدیدی جدی برای منافع ایران تلقی میشود. در پاسخ، V۳۲ چندین بار فرکانس خود را تغییر داده تا از اختلال فرار کند.
در خاتمه باید گفت که این کشف، جنبه دیگری از فناوری به ظاهر غیرنظامی GPS را رو میکند؛ فناوری که همزمان در خدمت کاربری روزمره شهروندان و نیز ارتباطات راهبردی ارتش آمریکا قرار دارد. هرچند وجود چنین لایههای پنهانی در سیگنالهای مختلف از GPS گرفته تا امواج رادیویی دیگر، لزوماً به معنای تهدید برای عموم نیست، اما آگاهی از آن، درک ما را از سیستمهایی که هر روز به آنها وابستهایم، عمیقتر میکند.
Sources:
The U.S. Military Quietly Turned GPS Into a Global ‘Numbers Station,’ Evidence Suggests
https://archive.gps.gov/multimedia/presentations/2015/04/partnership/tyley.pdf
