کتاب خواندن تنها یکی از مراحل مطالعه کردن است. امروزه جوامع بیش از آنکه به کتاب خواندن نیاز داشته باشد به مطالعه نیاز دارد. چون حتی اگر هر روز یک کتاب کامل را بخوانید باز هم بی نیاز از کسب اطلاعات جدید نخواهید بود و جالب آنکه اطلاعات کسب شده نیز به ندرت حتی برای چند ماه تازگی و دوام خواهند داشت و با سرعت سر سام آور رشد علم امروز، اینکه با خواندن یک یا چند کتاب بتوان به کل یک موضوع تسلط کامل داشت دیگر یک رویا محسوب میشود.
چه باید کرد؟
مطالعه.
بخصوص در مورد علوم غیر تجربی، مطالعه بیشتر به یک فرآیند اشاره دارد. اولین مرحلهی این فرآیند روبرو شدن با « پرسش صحیح » است. ( امری که بیش از هر چیزی لزوم دسترسی به معلم و مربی توانمند را آشکار میکند).
فرد مطالعه گر در پی مواجه شدن با یک پرسش برای بدست آوردن یک پاسخ صحیح می تواند از ابزارهای مختلف استفاده کند.
بررسی فصل های مرتبط یک کتاب مرجع، مراجعه به مقالات مشابه، جستجوی اینترنتی در پایگاه های معتبر، پرسش و پاسخ از افراد متخصص، مشاهده و آزمایش، ثبت یافتهها و مقایسه آن با موارد مشابه و مرحله آخر که شاید بشود آن را مهمترین مراحل نام برد، به اشتراک گذاری یافتههای خود با همترازان و سایر علاقهمندان به پرسشهای مشابه و دریافت نظرات آنان است.
این مورد از این جهت اهمیت دارد که فرد قبل از نتیجه گیری در خصوص « انتخاب پاسخ صحیح» به یک پرسش، بتواند از نقد و نظرات دیگران نیز بهره ببرد.
هرچه طی این مراحل با حوصله، دقت و صرف انرژی همراه باشد نتایج و پاسخ به« واقعیت موجود »نزدیک تر خواهد بود.
و باید به یاد داشت، نتیجه و پاسخ هر چه دقیق و کامل به نظر برسد تنها به واقعیت موجود « نزدیکتر» خواهد بود و این یعنی هیچ پاسخی آنقدر کامل نیست که اولا همیشگی باشد و ثانیا قابل تعمیم به طیف وسیعی از پرسشها باشد و در آخر نیازمند بررسی دوباره نباشد. بنا به اهمیت پرسش مطرح شده گاهی ممکن است نیاز باشد تا چندین پاسخ مختلف را درست فرض کنیم و یا چندین بار تمام مراحل را تکرار کنیم.
تفاوت «فرهنگ کتابخوانی» با «مطالعه»:
1. فرهنگ کتابخوانی
· ماهیت: اجتماعی، نمادین و سبکزندگی
· نمودها: کتابخانه شخصی، گفتگو درباره کتاب، حضور در رویدادهای ادبی، اهمیت به ظاهر کتاب
· هدف: ساختن هویت فرهنگی، تعلقجویی و اشتراک گذاری جمعی
· امکان شکلی بودن: گاهی ممکن است بدون مطالعه عمیق باشد
2. مطالعه
· ماهیت: فردی، ذهنی و فرآیندمحور
· نمودها: خواندن، درک، تحلیل، یادداشتبرداری
· هدف: یادگیری، درک عمیق یا لذت شخصی
· وابسته به محتوا: میتواند روی هر رسانهای (چاپی یا دیجیتال) انجام شود
تفاوت کلیدی:
فرهنگ کتابخوانی بیشتر درباره«بودن» است (هویت کتابخوان بودن)؛
مطالعه بیشتر درباره«شدن» است (فرآیند یادگیری و تأمل).
رابطه ایدهآل:
فرهنگ کتابخوانی میتواند بستری برای تشویق به مطالعه واقعی شود،و مطالعه عمیق نیز به غنای این فرهنگ کمک میکند.
نکته پایانی:
مهمترین ارزش در مطالعه اتفاق میافتد؛همان دیالوگ خاموش بین ذهن خواننده و اندیشه نویسنده، فارغ از شکل و قالب آن.
