قرآن تاریخی نِگِل؛ گنجینه هزارساله کردستان

در دل کوهستان‌های سرسبز کردستان و در روستای آرام و معنوی نِگل، گنجینه‌ای از نور و تاریخ نهفته است؛ قرآنی که بیش از هزار سال قدمت دارد و از ارزشمندترین آثار اسلامی ایران به‌شمار می‌رود. این نسخه خطی که با دستانی مؤمن بر روی پوست آهو نگاشته شده، نه‌تنها میراثی مذهبی، بلکه سندی زنده از هنر و ایمان در نخستین قرون اسلام است.

🕌 مکان نگهداری و جایگاه فرهنگی

این قرآن گران‌سنگ در مسجد جامع روستای نِگل، از توابع شهرستان سروآباد، استان کردستان نگهداری می‌شود.

مسجد محل زیارت مردم محلی و گردشگران بسیاری‌ست که برای دیدن این اثر مقدس از سراسر ایران و جهان سفر می‌کنند.

به‌منظور حفظ و مراقبت از این نسخه کهن، آن را در ویترینی شیشه‌ای با حفاظ فلزی و سیستم کنترل دما و رطوبت قرار داده‌اند تا از گزند زمان و محیط در امان بماند.

در کنار ویترین، تابلویی با عبارت «لطفاً بدون فلش عکس نگیرید» دیده می‌شود؛ نشانه‌ای از دقت و احترام عمیق مردم نِگل به این امانت الهی.

📖 ویژگی‌های نسخه خطی

تصاویر این قرآن کهن، ظرافت و زیبایی منحصربه‌فردی را به نمایش می‌گذارند.

هر صفحه آن با دقت و مهارت به خط کوفی اولیه نگارش یافته است؛ خطی زاویه‌دار و کشیده که در قرون نخستین اسلام کاربرد داشته.

جوهر نوشته با گذر قرن‌ها به رنگ قهوه‌ای تیره درآمده و هنوز وضوح خود را حفظ کرده است.

در حاشیه‌ی صفحات، نقوش دایره‌ای تذهیبی با طلا و لاجورد دیده می‌شود که محل آیات یا سوره‌ها را مشخص می‌کرده است.

این تزیینات ساده اما عمیق، جلوه‌ای از ایمان و زیبایی‌شناسی اسلامی را به نمایش می‌گذارد.

🧾 جنس و ساختار

برخلاف نسخه‌های کاغذی، این قرآن بر روی پوست آهو (رَق) نوشته شده است؛ ماده‌ای بادوام که در قرون اولیه اسلام برای نگارش متون مقدس استفاده می‌شد.

ورق‌ها ضخیم و محکم‌اند و هنوز پس از گذشت بیش از ده قرن، انعطاف خود را از دست نداده‌اند.

کتاب دارای بیش از ۳۰۰ برگ است و ابعاد هر صفحه حدود ۵۰ در ۳۰ سانتی‌متر می‌باشد.

این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که نسخه‌ی نِگل از نوع قرآن‌های سلطنتی یا وقف‌شده بوده است، نه نسخه‌ای معمولی برای استفاده روزمره.

🌾 روایت کشف قرآن

بر پایه روایت محلی، روزی چوپانی در کوه‌های اطراف نِگل در حال چرای گوسفندان بود که متوجه درخششی در میان خاک شد.

با کندن زمین، صندوقی چوبی یافت که درون آن این قرآن قرار داشت.

او قرآن را به روستا آورد و از آن زمان، مسجد جامع نِگل به مکانی مقدس و زیارتی تبدیل شد.

مردم نِگل معتقدند وجود این قرآن، سبب برکت، امنیت و آرامش روستا بوده است.

🕵️‍♂️ ماجرای سرقت و بازگرداندن

در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی، این نسخه تاریخی به سرقت رفت و مدتی از محل نگهداری آن اطلاعی در دست نبود.

اما با تلاش مردم محلی و پیگیری اداره میراث فرهنگی کردستان، قرآن کشف و دوباره به نِگل بازگردانده شد.

از آن پس، برای جلوگیری از هرگونه آسیب یا سرقت، تدابیر حفاظتی ویژه‌ای در مسجد اجرا شد؛ از جمله ساخت ویترین ضد‌سرقت، نصب سیستم تهویه و پایش دما و رطوبت.

🧠 اهمیت تاریخی و مذهبی

قرآن نِگل تنها یک اثر مذهبی نیست؛ بلکه گواهی زنده از تاریخ کتابت قرآن در قرون نخستین اسلام است.

سبک نگارش آن مشابه قرآن‌های کوفی معروف مانند نسخه‌های تاشکند و سمرقند است.

پژوهشگران خط و نسخه‌شناسی، قدمت آن را حدود قرن چهارم یا پنجم هجری قمری (بیش از ۱۰۰۰ سال پیش) تخمین زده‌اند.

امروز، قرآن نِگل به عنوان یکی از آثار ملی ثبت‌شده ایران شناخته می‌شود و نمادی از هویت فرهنگی و ایمان مردم کردستان است.

📸 تصاویر مستند از قرآن تاریخی نِگل

1. نمای باز از قرآن در ویترین شیشه‌ای

2. جزئیات خط کوفی و تذهیب طلایی

3. محفظه فلزی حفاظت‌شده در مسجد نِگل

✨ سخن پایانی

قرآن نِگل، گنجینه‌ای است که از دل قرون گذشته تا امروز باقی مانده؛

نشانی از ایمان عمیق مردمی که با عشق از کلام خدا پاسداری کرده‌اند.

این اثر نه‌تنها افتخاری برای مردم کردستان، بلکه میراثی برای تمام مسلمانان جهان است.

برای تمام مسلمانان جهان است.