به بهانه روز معلم(آموزگاری به نام تاریخ)

امروز روز معلم است. اما می‌خواهم کمی دورتر از کلیشه‌های معمول درباره معلم صحبت کنم. معمولاً وقتی از معلم حرف می‌زنیم ذهنمان به سمت آموزگاران مدارس و استادان دانشگاه می‌رود؛ کسانی که شغل شریف تعلیم و تربیت را بر عهده دارند و نقش بسیار مهمی در رشد جامعه دارند.

با این حال من می‌خواهم از آموزگاری سخن بگویم که شکل و شمایل دیگری دارد؛ آموزگاری که به گذشته انسان مربوط می‌شود و نامش تاریخ است.

تاریخ معلمی است که درس‌هایش حتی برای پروفسورها و دانشمندان طراز اول نیز قابل استفاده است. آنان با رجوع به گذشته رشته خود می‌توانند قواعدی را استخراج کنند که تحلیل‌هایشان را دقیق‌تر و حتی پیش‌بینی‌هایشان درباره آینده را محکم‌تر می‌کند.

تاریخ از دل رویدادهای تکرارشونده، قواعدی می‌سازد؛ قواعدی که گاهی می‌توانند تا حدی شبیه فرمول‌های ریاضی به انسان کمک کنند تا رفتار امروز و فردای خود را بهتر تنظیم کند. در این معنا، تاریخ مانند آموزگاری صادق است که مواد درسی را برای شاگردان خود ــ یعنی همه انسان‌ها ــ فراهم می‌کند.

اما ویژگی جالب تاریخ این است که فقط آموزگار نیست؛ تدوین‌کننده درس هم هست. در نظام آموزشی معمول، کسی که کتاب درسی را می‌نویسد با کسی که آن را تدریس می‌کند یک نفر نیست. اما در تاریخ این دو نقش در یک جا جمع شده‌اند: هم درس را می‌نویسد و هم آن را آموزش می‌دهد.

و البته تاریخ کار دیگری هم می‌کند: امتحان می‌گیرد.

در واقع همه ما انسان‌ها ــ به‌ویژه شخصیت‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و هنری ــ در طول عمر خود در جلسه امتحانی قرار داریم که ممتحن آن تاریخ است.

پس از آن، نسل‌ها می‌گذرند و انسان‌ها به تاریخ می‌پیوندند. آنگاه نسل‌های بعدی عملکرد گذشتگان را بررسی می‌کنند؛ همان چیزی که از آن با عنوان «قضاوت تاریخ» یاد می‌شود.

نمره‌ای که در این امتحان داده می‌شود مانند نمرات مدرسه نیست که فقط عده محدودی آن را ببینند. این نمره در برابر دیدگان نسل‌های آینده قرار می‌گیرد: یا احترام و تحسین آنان را برمی‌انگیزد، یا نکوهش و سرزنش‌شان را نصیب گذشتگان می‌کند.

شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵

روز معلم بر همه معلمان ایرانی و به‌ویژه آموزگاران ویرگولی مبارک باد.

:::