مفتول شدن فلزات یعنی چه؟ نحوه تولید مفتول

تا حالا شنیدی یکی بگه «این فلز رو مفتول کردن» یا مثلاً اسم «مفتول فلزی» به گوشت خورده باشه؟ اگه برات سوال شده که اصلاً مفتول شدن یعنی چی و چرا این‌قدر تو صنایع مختلف ازش استفاده می‌کنن، جای درستی اومدی. توی این مقاله می‌خوایم خیلی راحت و بی‌دردسر برات توضیح بدیم که مفتول شدن چیه، چطوری انجام می‌شه، چه فلزایی رو مفتول می‌کنن و این سیم‌های فلزی دقیقاً کجا به کار میان. پس اگه کنجکاوی بدونی پشت صحنه‌ی تولید این سیم‌های به ظاهر ساده چی می‌گذره، تا آخر این پست با ما همراه باش!

مفتول شدن یعنی چی؟

مفتول شدن درواقع همون فرآیندیه که طی اون فلزها (مثل آهن، مس، آلومینیوم و...) رو به شکل سیم یا رشته‌های باریک در‌میارن. یعنی یه تیکه فلز که ممکنه اولش یه شمش یا میله باشه، می‌ره زیر دستگاه، کشیده می‌شه (عملیات نورد) و نازک و بلند می‌شه تا بشه اون چیزی که بهش می‌گن مفتول. این مفتول‌ها کلی کاربرد دارن؛ از حصار و توری گرفته تا کابل برق و سیم‌های ساختمونی. خلاصه هر جا پای یه سیم فلزی وسط باشه، احتمالاً پای مفتول شدن هم در میونه!
متاسفانه سایت ویرگول اجازه نمیده لینک برات بذارم اگه علاقه‌مند هستی بدونی این پروسه به چه شکل هست حتما سرچ کن ویدیوهاش در یوتیوب و آپارات موجوده!

بسته به اینکه چه نوع گریدی از شمش در ابتدای فرایند استفاده شده و اینکه چه میزان محصول حرارت دیده، انعطاف پذیری و خواص مکانیکی مفتول‌ها با هم متفاوته. بنابراین برای کسی که میخواد خرید کنه، ضروریه که با یک نفر کارشناس حرفه‌ای در مورد نیازش صحبت کنه.

تاریخچه و ریشه واژه مفتول

واژه "مفتول" از ریشه عربیه و به معنی «چیز پیچیده شده یا تابیده شده» میاد. از قدیم به فلزهایی که به صورت رشته‌های باریک و بلند در‌می‌اومدن، مفتول می‌گفتن. این واژه کم‌کم توی صنعت هم جا افتاد و امروز به هر فلز نازک و کشیده‌ای، مثل سیم، می‌گن مفتول.

فرآیند مفتول شدن چگونه انجام می‌شود؟

فرآیند مفتول شدن یعنی تبدیل یه فلز ضخیم (مثل میله یا شمش فلزی) به سیم یا رشته‌های باریک. این کار معمولاً تو چند مرحله انجام می‌شه:

1- آماده سازی ماده اولیه:
اول از همه، فلز خام مثل شمش یا مفتول ضخیم رو آماده می‌کنن. ممکنه قبل از هر کاری، سطحش رو تمیز کنن تا خاک، زنگ‌زدگی یا ناخالصی‌ها از بین بره.

2- پیش‌گرم کردن (اگه نیاز باشه):
بعضی وقت‌ها، فلز رو قبل از کشش یه کم گرم می‌کنن تا نرم‌تر بشه و راحت‌تر شکل بگیره. این مرحله توی فلزهای سخت‌تر مثل فولاد خیلی مهمه.

3- کشش از قالب (نورد):
اینجا قسمت اصلی کاره! فلز رو از داخل یه قالب خیلی سفت و دقیق به اسم "دای" می‌کشن. این دای‌ها اندازه‌های مختلف دارن. با کشیدن فلز از داخلش، قطرش کم می‌شه و به شکل سیم درمیاد. گاهی چند بار از دای‌های مختلف رد می‌شه تا نازک‌تر و بلندتر بشه. به اینکار نورد هم گفته میشه.

4- خنک کاری و بسته بندی:
بعد از کشش، معمولاً فلز رو خنک می‌کنن (با آب یا هوا) تا به حالت عادی برگرده. بعدش هم مفتول‌ها رو روی قرقره یا کلاف جمع می‌کنن.

5- گالوانیزاسیون (برای مفتول گالوانیزه):
این قسمت برای تولید سیم آرماتور بندی یا همون مفتول سیاه ساده انجام نمیشه و فقط برای مفتول‌هایی انجام میشه که قراره تو فضای باز در مدت طولانی به کار برده بشن. با اینکار، یک لایه محافظتی روی مفتول میشینه و مقاومتشو در برابر رطوبت و تخریب میبره بالا.

چه موادی تحت فرآیند مفتول شدن قرار می‌گیرند؟

مفتول شدن یه فرآینده که روی خیلی از فلزات انجام می‌شه، ولی نه هر فلزی! معمولاً اونایی انتخاب می‌شن که هم خاصیت شکل‌پذیری خوبی دارن، هم بعد از کشیده شدن، مقاومت مکانیکی‌شون خوب باقی می‌مونه. بیایید ببینیم چه فلزهایی معمولاً تو این بازی هستن:

1- فولاد (آهن کربنی)
فولاد یکی از پرکاربردترین مواده برای مفتول‌سازیه. چون هم مقاومه، هم نسبتاً قابل انعطافه. ازش برای تولید مفتول‌هایی مثل سیم خاردار، توری‌های فلزی، فنر، کابل ساختمانی و حتی پیچ و مهره استفاده می‌شه.
فولاد معمولاً با درصدهای مختلفی از کربن تولید می‌شه؛ مثلاً فولاد کم‌کربن برای سیم‌های نرم‌تر و فولاد پرکربن برای جاهایی که مقاومت بیشتری می‌خوان.

2- مس (copper)

مس یه فلز نرم، شکل‌پذیر و بسیار رساناست. به خاطر همین ویژگی‌ها، توی سیم‌کشی برق و الکترونیک ازش کلی استفاده می‌شه. سیم‌های مسی توی خونه، ماشین، لوازم برقی و خیلی جاهای دیگه پیدا می‌شن.
مس چون خیلی نرم و تمیزه، تو فرآیند مفتول شدن دردسر زیادی نداره.

3- آلومینیوم

آلومینیوم هم یه فلز سبک و نسبتاً نرم محسوب می‌شه. خیلی جاها به جای مس ازش استفاده می‌کنن، چون ارزون‌تر و سبک‌تره. برای ساخت سیم برق هوایی (مثل کابل‌های فشار قوی روی تیر برق) کاربرد داره. البته چون مقاومت مکانیکی‌ش از مس کمتره، مفتول آلومینیومی معمولاً ضخیم‌تره.

4- استنلس استیل (فولاد زنگ‌نزن)

این یکی بیشتر برای جاهایی استفاده می‌شه که مقاومت در برابر زنگ‌زدگی و مواد شیمیایی مهمه. مثلاً توی آشپزخونه‌ها، صنایع غذایی، بیمارستان‌ها یا محیط‌های مرطوب.
مفتول‌های استیل بیشتر توی توری‌های ضدزنگ، سیم‌های مقاوم در برابر حرارت یا بخار، و جاهای بهداشتی دیده می‌شن.

5- برنج و آلیاژهای خاص

گاهی وقتا برای مصارف خاص، از آلیاژهایی مثل برنج (ترکیب مس و روی) یا حتی نیکل استفاده می‌شه. این مفتول‌ها معمولاً ظاهر براق‌تری دارن و توی زیورآلات، فنرهای خاص یا تجهیزات تزئینی کاربرد دارن.

کاربرد مفتول در صنایع مختلف

مفتول یه تکه سیم ساده نیست، یه ابزار پرکاربرده که تو خیلی از صنایع مختلف جا باز کرده. تو ساخت‌وساز برای بستن میلگردها، قالب‌بندی بتن و حتی درست کردن توری‌ها از مفتول سیاه یا گالوانیزه استفاده می‌کنن. تو برق و الکترونیک هم مفتول‌های مسی نقش مهمی دارن؛ همون سیم‌هایی که برق رو به خونه‌هامون می‌رسونن یا توی وسایل برقی به کار می‌رن. تو کشاورزی و دامداری هم پای مفتول وسطه؛ برای فنس‌کشی، ساخت قفس، یا بستن شاخه‌های گیاه روی داربست.

از طرف دیگه، توی صنایع دیگه مثل جوشکاری (مثلاً جوش CO2)، ساخت فنر و پیچ، طراحی دکور، ساخت زیورآلات و حتی بسته‌بندی هم کاربرد داره. بسته به جنسی که داره—فولادی، مسی، آلومینیومی یا استیل—هر مفتول یه کاربرد خاص پیدا می‌کنه. خلاصه هر جایی که نیاز به یه سیم مقاوم و شکل‌پذیر باشه، احتمالاً یه مفتول اون‌جاست!

مزایا و ویژگی‌های مفتول شده نسبت به سایر فرم‌ها

مفتول شدن باعث می‌شه فلزات یه شکل خیلی کاربردی و انعطاف‌پذیر به خودشون بگیرن. چون وقتی فلز به صورت مفتول درمیاد، هم راحت‌تر می‌شه جابجاش کرد، هم توی شکل‌های مختلف استفاده‌اش کرد—از جوشکاری گرفته تا بافت توری و حتی ساخت فنر! از طرفی، چون قطر مفتول‌ها دقیق کنترل می‌شه، توی کارهایی که دقت بالا لازمه مثل برق‌کشی یا صنایع ظریف، خیلی به درد می‌خوره. مقاومت مکانیکی خوب، قابلیت فرم‌دهی بالا و امکان استفاده در طول‌های زیاد هم باعث شده مفتول یه گزینه اقتصادی و کارآمد باشه نسبت به ورق یا میلگرد.

جمع بندی

در کل، اگه بخوایم یه جمع‌بندی از بحث مفتول شدن داشته باشیم، باید بگیم این فرآیند یکی از راه‌های تبدیل فلز به یه شکل کاربردیه که تو خیلی از صنایع به کار میاد. با کشیدن فلز به شکل مفتول، می‌شه ازش تو سیم‌کشی، ساخت توری، بستن میلگرد، تولید فنر، فنس‌کشی، و کلی کاربرد دیگه استفاده کرد.

مهمه بدونیم که هر فلزی برای مفتول شدن مناسب نیست؛ بیشتر فلزهایی مثل فولاد، مس، آلومینیوم و استیل وارد این مرحله می‌شن چون هم شکل‌پذیرن و هم بعد از کشش، خاصیت‌های فیزیکی‌شون حفظ می‌شه. همچنین بسته به اینکه مفتول قراره کجا استفاده بشه، ممکنه گالوانیزه بشه یا ویژگی‌های خاصی داشته باشه. پس اگه دنبال یه متریال منعطف، مقاوم و چندکاره هستی، مفتول یکی از بهترین گزینه‌هاست و میتونی از امروز آهن یک یکی از تولیدکنندگان اصلی این محصول تو ایرانه بخریش!