الان بخر پرداخت کن در بازارهای نوظهور: هند و نیجریه

مدل «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) به‌عنوان نیرویی تحول‌آفرین در حوزه مالی مصرف‌کننده ظاهر شده است؛ به‌ویژه در بازارهای نوظهوری که نظام‌های اعتباری سنتی با محدودیت‌هایی مواجه‌اند.
در حالی‌ که بازارهای بالغی مانند ایالات متحده و اروپا گفتمان جهانی BNPL را تحت سلطه دارند، کشورهایی مانند هند و نیجریه، فرصت‌ها و چالش‌های منحصربه‌فردی را برای پیاده‌سازی این نوآوری پرداخت در مناطقی با پذیرش سریع دیجیتال، چارچوب‌های نظارتی در حال تکامل، و تقاضای مصرف‌کننده کشف‌نشده به نمایش می‌گذارند.

این گزارش به تحلیل این دو بازار می‌پردازد و نشان می‌دهد که ارائه‌دهندگان BNPL چگونه در عین بهره‌برداری از فرصت‌های ناشی از شمول مالی و پیشرفت‌های فناورانه، با شکاف‌های زیرساختی، ابهامات نظارتی و پویایی‌های اجتماعی-اقتصادی مواجه می‌شوند.

هند: تعادل میان رشد و نظارت‌های مقرراتی

نمای کلی بازار

پیش‌بینی می‌شود ارزش ناخالص کالای BNPL در هند تا سال ۲۰۲۸ به ۲۵.۴ میلیارد دلار برسد و از سال ۲۰۲۳ به بعد با نرخ رشد سالانه ترکیبی ۱۲٪ رشد کند. برخلاف کارت‌های اعتباری که مستلزم بررسی‌های سخت‌گیرانه اعتبار هستند و تنها برای حدود ۵٪ از جمعیت قابل‌دسترس‌اند، خدمات BNPL به گروه‌های کمتر خدمت‌رسانی‌شده از جمله جوانان و کارگران بخش غیررسمی خدمات ارائه می‌دهند.

ارائه‌دهندگانی مانند Simpl و LazyPay با غول‌های تجارت الکترونیک مانند Flipkart و Amazon India همکاری کرده‌اند تا امکان پرداخت اقساطی برای کالاهایی از لوازم الکترونیکی تا مواد غذایی را فراهم کنند.

چالش‌های اصلی

۱. ابهام مقرراتی: بانک مرکزی هند (RBI) هنوز مقررات اختصاصی برای BNPL را تدوین نکرده و این مسئله باعث ابهاماتی درباره سقف نرخ بهره، حریم خصوصی داده‌ها و حمایت از مصرف‌کننده شده است. این ابهام، هزینه‌های تطابق را افزایش داده و سرمایه‌گذاری بلندمدت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۲. مدیریت ریسک اعتباری: با توجه به اینکه بیش از ۴۰٪ کاربران BNPL فاقد سابقه اعتباری رسمی هستند، ارائه‌دهندگان به داده‌های جایگزین (مانند الگوهای استفاده از موبایل) برای ارزیابی ریسک اتکا دارند. با این حال، نرخ نکول (عدم بازپرداخت) بالاست و به‌طور میانگین ۸ تا ۱۲٪ است، در حالی که این نرخ برای کارت‌های اعتباری بین ۲ تا ۳٪ است.

۳. اشباع بازار: بیش از ۵۰ استارتاپ در حوزه BNPL در هند فعالیت می‌کنند که باعث رقابت شدید شده است. ارائه‌دهندگان برای متمایزسازی خدمات خود، گاهی به مشوق‌هایی همچون بازپرداخت نقدی (Cashback) متوسل می‌شوند که در بلندمدت پایدار نیستند.

فرصت‌ها

۱. شمول مالی روستایی: تنها ۱۵٪ از ساکنان روستاها به اعتبار رسمی دسترسی دارند. پلتفرم‌های BNPL با شرکت‌های فناوری کشاورزی همکاری می‌کنند تا برای تجهیزات و بذرهای کشاورزی، طرح‌های پرداخت اقساطی ارائه دهند و از احراز هویت الکترونیکی مبتنی بر آدهار (Aadhaar) استفاده کنند.

1. کاربردهای B2B: کسب‌وکارهای خرد که ۳۰٪ از تولید ناخالص داخلی هند را تشکیل می‌دهند، از BNPL برای خرید موجودی کالا استفاده می‌کنند. برای مثال، پلتفرم Udaan امکان پرداخت با تأخیر ۴۵ روزه به خرده‌فروشان می‌دهد و به بهبود جریان نقدی کمک می‌کند.
2. شخصی‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی: استارتاپ‌هایی مانند ZestMoney با استفاده از یادگیری ماشین، فعالیت‌های کاربران در شبکه‌های اجتماعی و سابقه تراکنش‌هایشان را تحلیل کرده و اعتبار و برنامه بازپرداخت شخصی‌سازی‌شده ارائه می‌دهند.

نیجریه: عبور از شکاف‌های زیرساختی و نوسان ارزی

نمای کلی بازار

بازار BNPL نیجریه با نرخ رشد سالانه ۱۳.۸٪ در حال توسعه است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵ به ۱.۶۲ میلیارد دلار برسد.
با بیش از ۶۰٪ جمعیت فاقد دسترسی به بانک، پلتفرم‌هایی مانند Carbon و VeendHQ به بخش‌هایی فراتر از تجارت الکترونیک، از جمله خدمات عمومی، سلامت و کشاورزی ورود کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، VeendHQ به کشاورزان امکان می‌دهد پنل‌های خورشیدی را با برنامه اقساطی شش‌ماهه خریداری کرده و پس از فصل برداشت پرداخت کنند.

چالش‌های اصلی

۱. محدودیت‌های زیرساختی: تنها ۴۲٪ نیجریه‌ای‌ها به اینترنت پایدار دسترسی دارند که این موضوع پذیرش پرداخت‌های دیجیتال را دشوار می‌کند. ارائه‌دهندگان BNPL مجبورند از کدهای USSD و نمایندگان آفلاین برای دسترسی به مناطق نیمه‌شهری استفاده کنند.

۲. بی‌ثباتی ارزی: کاهش ۴۰٪ ارزش نایرا در سال ۲۰۲۴ ریسک نکول را افزایش داد، زیرا وام‌گیرندگان در بازپرداخت وام‌های دلاری دچار مشکل شدند. ارائه‌دهندگانی مانند CredPal اکنون طرح‌های بازپرداخت متناسب با تورم ارائه می‌دهند.

۳. تقلب و نکول: کلاهبرداری با هویت ساختگی، سالانه حدود ۱۲۰ میلیون دلار به پلتفرم‌های BNPL نیجریه خسارت می‌زند. در حالی که محصولات بیمه تعبیه‌شده (مانند سیاست‌های محافظت از وام شرکت Octamile) بخشی از این خسارات را جبران می‌کنند، شناسایی تقلب همچنان منابع زیادی را می‌طلبد.

فرصت‌ها

۱. همکاری با اپراتورها: همکاری MTN نیجریه با Carbon به کاربران امکان می‌دهد اقساط BNPL خود را از طریق شارژ تلفن همراه پرداخت کنند و به پایگاه کاربری ۷۶ میلیونی MTN دسترسی پیدا کنند.

۲. تنوع‌بخشی بخشی: BNPL به بخش آموزش (مانند اقساط شهریه با Schoolable) و سلامت (مانند تأمین مالی تجهیزات پزشکی با Helium Health) گسترش یافته و به نیازهای حیاتی بزرگ‌ترین اقتصاد آفریقا پاسخ می‌دهد.

۳. ادغام بلاک‌چین: استارتاپ‌هایی مانند Bundle از بلاک‌چین برای ایجاد سوابق اعتباری غیرقابل‌دستکاری استفاده می‌کنند و امکان ارائه خدمات BNPL فرامرزی به فریلنسرهای نیجریه‌ای که به ارز دیجیتال درآمد دارند را فراهم می‌سازند.

تحلیل مقایسه‌ای و دیدگاه‌های راهبردی

مسیریابی مقرراتی

هند و نیجریه رویکردهای نظارتی متفاوتی دارند. بانک مرکزی هند در حال تدوین مقررات BNPL با تمرکز بر صدور مجوز به وام‌دهندگان و توافق‌نامه‌های تقسیم ریسک با فروشندگان است.
در مقابل، کمیسیون اوراق بهادار نیجریه (SEC) BNPL را به‌عنوان «طرح سرمایه‌گذاری جمعی» طبقه‌بندی کرده و ارائه‌دهندگان را ملزم به نگهداری ۱۰٪ ذخایر سرمایه‌ای کرده است؛ قانونی که از سوی فعالان به‌دلیل مانع‌تراشی در نوآوری مورد انتقاد قرار گرفته است.

الگوهای رفتاری مصرف‌کننده

در هر دو بازار، استفاده از BNPL با تغییرات نسلی همراه است: ۶۸٪ از کاربران BNPL در هند زیر ۳۰ سال هستند و میانگین سنی کاربران نیجریه ۲۶ سال است.
با این حال، عوامل فرهنگی رفتار بازپرداخت را تحت تأثیر قرار می‌دهند. کاربران هندی بیشتر از BNPL برای خریدهای آرزومندانه (مانند تلفن همراه) استفاده می‌کنند که به بازپرداخت به‌موقع ۹۰٪ منجر می‌شود، در حالی که کاربران نیجریه‌ای غالباً از BNPL برای خرید کالاهای ضروری بهره می‌برند که نرخ تأخیر در بازپرداخت را افزایش می‌دهد.

پذیرش فناوری

سیستم Aadhaar و رابط پرداخت یکپارچه (UPI) در هند، ستون فقرات محکم شناسایی دیجیتال و پرداخت را فراهم کرده و روند ثبت‌نام در BNPL را تسهیل می‌کند. در مقابل، نیجریه با سیستم‌های پراکنده مواجه است و ارائه‌دهندگان را وادار به توسعه راه‌حل‌های اختصاصی مانند احراز هویت بیومتریک آفلاین VeendHQ کرده است.

جمع‌بندی

خدمات BNPL در هند و نیجریه نشان می‌دهد که چگونه نوآوری فین‌تک می‌تواند در محیط‌های پیچیده شکوفا شود. موفقیت در گروی ایجاد تعادل میان مقیاس‌پذیری و بومی‌سازی است: مدل‌های اعتباری متناسب با اقتصادهای غیررسمی، همکاری با نهادهای نظارتی و بهره‌گیری از داده‌های جایگزین. در هند، هماهنگی مقررات BNPL با ابتکار «هند دیجیتال» می‌تواند تا سال ۲۰۳۰، ۱۵۰ میلیارد دلار اعتبار مصرف‌کننده آزاد کند. در نیجریه نیز، ثبات ارزی و گسترش دسترسی به اینترنت پرسرعت، پیش‌نیاز رشد پایدار هستند.

هر دو بازار پتانسیل BNPL را برای دموکراتیزه‌کردن اعتبار نشان می‌دهند، اما تحقق این پتانسیل، مستلزم رسیدگی به آسیب‌پذیری‌های سیستمی از طریق فناوری، سیاست‌گذاری و مشارکت بین‌بخشی است.