در نگاه اول، ترس از فقر و ترس از دست دادن پول شبیه به هم به نظر میرسند؛ هر دو به پول، امنیت و آینده مربوطاند. اما اگر عمیقتر نگاه کنیم، متوجه میشویم این دو ترس ریشهها و اثرات کاملاً متفاوتی بر رفتار مالی و کیفیت زندگی دارند. به باور مهری فاطمی، نادیده گرفتن این تفاوتها باعث میشود فرد راهحل اشتباهی را برای مشکل واقعی خود انتخاب کند.
ترس از فقر چیست؟
ترس از فقر معمولاً به آیندهای مبهم و تهدیدکننده اشاره دارد؛ آیندهای که در آن فرد خود را ناتوان از تأمین نیازهای اولیه میبیند. این ترس اغلب حتی قبل از تجربه کمبود واقعی شکل میگیرد و میتواند حاصل:
تجربه فقر در کودکی
شنیدن داستانهای مداوم از سختیهای مالی
ناامنی عاطفی و اقتصادی در خانواده
از نگاه مهری فاطمی، ترس از فقر بیشتر به «نبودن» مربوط است تا «از دست دادن».
ترس از دست دادن پول چیست؟
در مقابل، ترس از دست دادن پول معمولاً زمانی فعال میشود که فرد چیزی برای از دست دادن دارد. این ترس با نگرانی درباره حفظ دارایی، پسانداز یا موقعیت مالی همراه است. فرد ممکن است دائماً نگران باشد که اتفاقی غیرمنتظره همهچیز را از بین ببرد. مهری فاطمی معتقد است این ترس اغلب نتیجه تجربه بیثباتی یا شکست مالی در گذشته است.
تفاوت ریشهای این دو ترس
ترس از فقر از «کمبود آینده» میآید، در حالی که ترس از دست دادن پول از «ناامنی در حفظ داشتهها» سرچشمه میگیرد. اولی ذهن را در حالت بقا نگه میدارد و دومی ذهن را در حالت کنترل. مهری فاطمی تأکید میکند که هر دو میتوانند فرد را خسته و فرسوده کنند، اما به شکلهای متفاوت.
اثر ترس از فقر بر رفتار مالی
ترس از فقر ممکن است باعث شود فرد:
بیشازحد کار کند و فرسوده شود
از لذت بردن از پول بترسد
دائماً خود را عقبتر از دیگران ببیند
در این حالت، پول هرگز کافی به نظر نمیرسد، حتی اگر درآمد افزایش یابد. مهری فاطمی این وضعیت را «فقر ذهنی مستقل از واقعیت مالی» مینامد.
اثر ترس از دست دادن پول بر تصمیمها
ترس از دست دادن پول معمولاً به شکل محافظهکاری افراطی بروز میکند. فرد ممکن است:
از سرمایهگذاری اجتناب کند
تصمیمهای مالی را مدام به تعویق بیندازد
نتواند به جریان طبیعی پول اعتماد کند
به باور مهری فاطمی، این ترس باعث میشود پول را نگه داریم، اما نتوانیم از آن رشد بسازیم.
چرا تشخیص این تفاوت مهم است؟
اگر فردی که از فقر میترسد، فقط روی مدیریت مالی کار کند، ریشه ترسش درمان نمیشود. او نیاز به ایجاد حس امنیت درونی دارد. از سوی دیگر، کسی که از دست دادن پول میترسد، ممکن است با جملات انگیزشی درباره فراوانی آرام نشود و به ساختار و برنامه نیاز داشته باشد. مهری فاطمی معتقد است درمان اشتباه، ترس را عمیقتر میکند.
مسیر آگاهانه مواجهه با هر ترس
برای ترس از فقر، تمرکز بر احساس کفایت، بازسازی باورهای قدیمی و ایجاد امنیت روانی اهمیت دارد. برای ترس از دست دادن پول، افزایش دانش مالی، برنامهریزی و پذیرش نوسان ضروری است. مهری فاطمی تأکید میکند که هر ترس پیام متفاوتی دارد و باید جداگانه شنیده شود.
جمعبندی
ترس از فقر و ترس از دست دادن پول، هرچند ظاهراً مشابهاند، اما از دو جهان متفاوت میآیند. یکی ذهن را در گذشته یا آیندهای تهدیدکننده نگه میدارد و دیگری در تلاش برای کنترل حال. با شناخت تفاوت این دو ترس، فرد میتواند مسیر رشد مالی را آگاهانهتر انتخاب کند و رابطهای سالمتر با پول بسازد. همانطور که مهری فاطمی اشاره میکند، آرامش مالی زمانی شکل میگیرد که ترسها نامگذاری و درست فهمیده شوند.
