به من نزدیک نشو | تئوری وینیکات و دوستی‌های از هم‌گسیخته

مثل "دوری و دوستی" را بارها شنیده‌ایم اما همچنان به دیگران نزدیک می‌شویم. می‌خواهیم علقه‌هایی ایجاد کنیم تا احساس امنیت کنیم غافل از اینکه نتیجه برعکس از آب درمی‌آید و ناامنی نصیب‌مان می‌شود. منتهی جای سوال اینجاست که بدانیم چرا وقتی نزدیک می‌شویم، همه چیز برهم می‌ریزد؟ پاسخ این سوال را دونالد وینیکات، روانکاو انگلیسی، به ما می‌دهد:

🔸 تئوری خود واقعی و خود کاذب

وینیکات معتقد بود روابط ما با مادر شکل‌دهنده تمام روابط ما در بزرگسالی خواهد بود. اما ماجرا به همین سادگی نیست؛ او با مطرح کردن تئوری خود واقعی و خود کاذب، دید روشنی به ما می‌بخشد؛

• 1️⃣ خود واقعی همان هسته اصیل، خودانگیخته و خلاق وجود ماست که در آن بدون ترس از قضاوت دیگران، احساسات و نیازهای حقیقی‌مان را ابراز می‌کنیم؛

• 2️⃣ در حالی که خود کاذب نقابی دفاعی و مطیع است که برای جلب رضایت محیط و امنیت روانی ساخته می‌شود و باعث می‌گردد فرد به جای زندگی کردن، صرفاً نقش انتظارات دیگران را بازی کند.

شکل‌گیری هر کدام از خود واقعی و خود کاذب بستگی به رفتارهای مادر دارد. اگر نوزاد پذیرفته شود و مادر هنجارهای بی‌مورد را به او تحمیل نکند، خود واقعی رشد می‌یابد. اما اگر نوزاد پذیرفته نشود، جنبه دیگری شکل می‌گیرد تا از خود واقعی محافظت کند. طبق این تعریف هیچکدام از دو جنبه بد و خوب نیستند. طبق نظر وینیکات هر دو جنبه برای شخصیت ضروری به شمار می‌روند منتهی نباید خود کاذب، خود واقعی را به طور کامل بپوشاند.

🔸 این تئوری چه دخلی به روابط دوستانه دارد؟

خود کاذب نقش کلیدی در روابط اجتماعی دارد. ما نمی‌توانیم با خود واقعی صرف به میان مردم برویم. برای مثال با وجود اینکه خود واقعی ما زودرنج است، خود کاذب ما را از کتک زدن کسی که به ما انتقاد کرده جلوگیری می‌کند. حال وقتی به کسی نزدیک می‌شویم و ارتباط عاطفی شکل می‌گیرد، خود کاذب فضایی برای بازی دادن به خود واقعی می‌یابد. و نکته همین جاست که خود واقعی ما معمولن مورد پذیرش دیگران واقع نمی‌شود.

این تئوری در تمامی ارتباط‌های اجتماعی که به نزدیک شدن ختم می‌شوند صدق می‌کند. عاشق و معشوق در ابتدای مسیر عشق، چندان متوجه خلق‌های یکدیگر نیستند ولی پس از مدتی مشاجره شکل می‌گیرد. دو همکار در ابتدای مسیر همکاری به هم بیسکوییت تعارف می‌کنند ولی پس از مدتی دست به یقه می‌شوند. خب چکار کنیم؟ به دیگران نزدیک نشویم؟

مسئله کلیدی این است؛ ما بایستی بپذیریم که بی‌عیب و نقص برای داستان‌هاست. نزدیکی به کسی مستلزم آنست که گاهی اعصاب‌مان بهم بریزد و سر یکدیگر داد بزنیم منتهی باهم بودن به این مشاجره‌ها می‌چربد.

مقاله سبک‌های دلبستگی را از دست ندهید: (نظریه دلبستگی جان بالبی)