استرس، مهمان ناخواندهایست که در کوچهپسکوچههای زندگی مدرن، جا خوش کرده است. گاهی با صدای بلند و گاهی با سکوتی خفهکننده، در کمین است تا ضربهای بر روان بزند. فشارهای شغلی، انتظارات اجتماعی، نگرانیهای مالی یا حتی اضطرابهای پنهانمانده در ناخودآگاه… همگی میتوانند جرقهای باشند برای شعلهور شدن آتش استرس. اما چرا برخی در برابر این شعله، با آرامشی شگفتانگیز دوام میآورند و برخی دیگر در برابر نسیمی کوچک، از پا میافتند؟ پاسخ را باید در ژنها جستوجو کرد.
برای دههها، روانشناسی بر تجربهها، محیط و تربیت تمرکز داشت؛ اما اکنون علم ژنتیک، پرده از لایههای عمیقتری از روان انسان برداشته است. روانشناسان میدانند که بخشی از واکنش ما به استرس، از کدی درون سلولهای ما نشأت میگیرد؛ همان ژنهایی که مسیرهای شیمیایی مغز را شکل میدهند. یکی از کلیدیترین این ژنها، COMT نام دارد؛ ژنی که نقشی حیاتی در تنظیم سطح دوپامین در مغز ایفا میکند.
ژن COMT، مسئول تجزیهی دوپامین است؛ مادهای شیمیایی که نقش مهمی در حافظه، انگیزه و واکنش به فشارهای روانی دارد. افرادی که نسخهای از این ژن را دارند که تجزیه دوپامین را کندتر انجام میدهد، معمولاً مغزی “دوپامیندارتر” دارند. این افراد ممکن است در شرایط کمفشار، عملکرد بهتری داشته باشند، اما زیر بار استرس، به دلیل تجمع بیشازحد دوپامین، دچار اضطراب و آشفتگی شوند. در مقابل، افرادی با نسخه سریعتر COMT، مغزی با سطح پایینتر دوپامین دارند که موجب آرامش در شرایط پرتنش میشود، اما ممکن است در موقعیتهای آرام، تمرکز و انگیزه کمتری نشان دهند.
دکتر الناز اکبری، روانشناس ایرانی و پژوهشگر در زمینه روانژنتیک، معتقد است:
«شناخت ژنتیک شخصی میتواند مانند نوری در تاریکی ذهن باشد. وقتی بدانیم مغز ما چگونه سیمکشی شده، میتوانیم شیوههایی دقیقتر برای مقابله با استرس بیابیم. ژنها سرنوشت ما نیستند، اما نقشهی راه را در اختیارمان میگذارند.»
او تأکید میکند که بسیاری از افراد پس از آگاهی از الگوهای ژنی خود، میتوانند راهکارهایی همچون تنفس عمیق، مراقبه، یا حتی زمانبندی متفاوت کارهای روزمره را به شکلی دقیقتر و هدفمندتر به کار گیرند.
در این مسیر، تست سلامت ژنتیکی مای اسمارت ژن همانند قطبنماییست که مسیر ذهن را روشن میکند. این تست، با بررسی دقیق ژنهایی مانند COMT، SLC6A4 (مرتبط با سروتونین) و BDNF (مرتبط با رشد سلولهای عصبی)، تصویری شفاف از شخصیت ژنتیکی فرد در مواجهه با استرس ارائه میدهد.
نتیجه تست به شما میگوید:
بر اساس این دادهها، یک پروتکل شخصیسازیشده به شما پیشنهاد میشود که میتواند شامل تغذیه، الگوهای خواب، تکنیکهای ذهنآگاهی یا حتی تمرینات خاصی برای تنظیم سطح دوپامین باشد.
در کنار COMT، ژن SLC6A4 که تنظیمکنندهی بازجذب سروتونین است، نیز نقش پررنگی دارد. نسخههای خاصی از این ژن ممکن است حساسیت فرد را به محرکهای استرسزا افزایش دهند. همچنین ژن OXTR، که مربوط به گیرندهی اکسیتوسین است، میتواند تعیین کند چقدر حمایت اجتماعی، بر کاهش استرس شما تأثیر دارد.
درست است که ژنها نقش مهمی دارند، اما آنها حکمفرمایان مطلق نیستند. این اپیژنتیک است که به ما یادآوری میکند، محیط، تغذیه، ورزش، خواب و حتی افکار ما میتوانند ژنها را روشن یا خاموش کنند. به بیان دیگر، شاید کد ژنتیکیات تو را حساس به استرس کرده باشد، اما شیوهی زندگیات میتواند سکوتی بر این ژنها بنشاند یا آنها را به فریادی بدل کند.
شناخت ژنها، مثل داشتن نقشهای از وجود خود است. وقتی بدانی که مغزت چگونه با فشارها برخورد میکند، میتوانی تصمیمهایی هوشمندانهتر بگیری. روانشناسان امروز باور دارند که آیندهی سلامت روان، در ترکیب ژنتیک و روانشناسی نهفته است.
اگر میخواهید استرستان را با دقت علمی مدیریت کنید، تست شخصیت شناسی یا استعداد ژنتیکی مای اسمارت ژن، میتواند شروعی باشد برای مسیر تازهای به سوی آرامش. چون شما لایق آن هستید که بدانید، بجنگید و پیروز شوید و حالا که ژنتیک، بخشی از پازل روان شما را روشن کرده است، نوبت توست که قطعههای دیگر را با آگاهی کامل، سر جایشان بگذارید.
