تا حالا به این فکر کردی با اینکه همه مراحل طراحی یه محصول رو پیش بردی، چرا بازم اونجور که باید کار نمیکنه؟ دقیقا مشکل کجاس؟
کار، کار بایاسه. همون خطای ذهنی که یواشکی توی مسیر طراحی با ما پیش میاد و اگه زود پیداش نکنیم مثل یه ویروس توی کل محصول پخش میشه و وقتی میفهمیم که اکثرا دیگه کاری از دست ما برنمیاد.
به طور کلی بایاس همون چیزیه که باعث میشه تصمیمهامون دقیق نباشه، دادهها رو بد تفسیر کنیم و محصولی بسازیم که کاربر واقعاً نمیخواد چون فکر میکردیم کاربر توی اون قسمت مثل ما رفتار میکنه، یا اولین ایده ای که به ذهنمون رسیده به نظرمون بهترین بوده و دیگه فکری نکردیم یا اصلا ممکنه فقط نظرهایی رو اعمال کرده باشیم که با فکر ما سازگار بوده.
بزار با 6 تا مثال ساده که همیشه هم باهاش برخورد داشتی، انواع بایاس رو بهت معرفی کنم:
اگه دقت کرده باشی، توی مصاحبه با کاربران یا آنالیز پرسشنامه، ناخوداگاه فقط دنبال اطلاعات و نتایجی هستیم که با ما موافقن و نظرمون رو تایید میکنن. چون همه ما دوست داریم تایید بشیم و حرفمون بشینه. اینجوری خوشحال تریم و احساس موفقیت داریم. شایدم حوصله بحث درباره یه حرف مخالف رو نداریم. شایدم از نتایج جدید میترسیم.
یه جا دیگه هست میایم چندتا اتود وایرفریم میسازیم و به کارفرما نشون میدیم تا فیدبک بگیریم، همون اولی که میبینه رو تایید میکنه و دیگه بقیه اتودها به چشمش نمیاد. به راحتی هم راضی به تغییر و اصلاح احتمالی نمیشه، چون اولین چیزی که دیده اصطلاحا توی ذهنش لنگر کرده.
یکی از متداول ترین نمونه ها که واسه ما بیشتر اتفاق میوفته اینه که فکر میکنیم همه کاربران مثل خودمون فکر میکنن. مثلا من عادت دارم وقتی با گوشی کار میکنم، دستم رو روی یه گزینه نگه دارم و اکشن های اضافی اون مثل ویرایش یا حذف کردن رو ببینم. پس میام روی محصول مدیریت تسکی که ساختم، فقط این قابلیت رو روی کارت تسک ها میزارم و راه دیگه ای برای ویرایش و حذف نمیبینم چون از نظر من بقیه هم طبیعتا این رفتار رو میدونن دیگه. همکارام و دوستام رو دیدم که بلدن. اما آیا بقیه کاربرها به خصوص کاربران مبتدی هم این رفتار رو میشناسن؟
یه موقع هایی هم هست که میترسیم چیزی رو تغییر بدیم. مثلا کارفرما میگه از اول ما منوی کاربر رو این شکلی چیدیم و داره کار میکنه، پس نمیخواد عوض کنیم. وضعیت فعلی رو داره ترجیح میده. در صورتی که ممکنه اون متود قدیمی شده باشه، اشتباه باشه، با طراحی جدید نخونه یا دیگه کاربرپسند نباشه و صرفا کاربرای قدیمیش عادت کردن باهاش کار کنن نه اینکه راحت باشن.
یه جاهایی هم چون زمان زیادی گذاشتیم، نمیخوایم تغییرش بدیم حتی اگه به ضررمون باشه. مثلا شما میبینی که سبک گرافیکی که روی سایت کار شده خیلی فانتزیه اما محصول داشبوردی و خیلی رسمیه. میگی باید بنرها و آیکون و بقیه چیزا عوض بشه، اصلا همخوانی با بقیه صفحات نداره و کاربر پسند نیست. اما کارفرما این اجازه رو نمیده و میگه ما مثلا 2،3 ماه روی این بنرها کار کردیم و هزینه دادیم براش و حیفه حالا بزار همین بمونه.
آخریش هم بازم چیزیه که قطعا توی مسیر طراحی حداقل یک بار باهاش برخورد داشتی به خصوص اگر کمال گرا باشی. توجه بیش از حد روی یه موضوع جزئی که تمرکز روی تجربه اصلی کاربر رو به هم میزنه. مثلا رفتیم بخش نظرات کاربران توی محصولات فروشگاه رو ایجاد کنیم. یهو کاملا درگیر این میشیم که واسه ریتینگ ستاره بزاریم یا لایک و دیسلایک یا توی فرم چه فیلدهایی باشه یا … . اما اصلا دقت نکردیم برای این فروشگاهی که تازه راه اندازی شده، در ماه شاید 50 الی 100 تا کاربر داشته باشه. مگه از این تعداد چند نفر تمایل به نظردهی دارن و چند درصدشون ممکنه توی این مسیر نظردهی اون فیچر ریتینگ واسشون چالش اصلی باشه!!
خب میبینیم که بایاس میتونه باعث تصمیمگیری اشتباه بشه، فیچرهای اشتباه یا غیرضروری طراحی کنیم، نیازهای واقعی کاربران رو نادیده بگیریم، تیم گمراه بشه و هزینه توسعه بره بالا و در نهایت محصول توی بازار شکست بخوره.
پس برای جلوگیری از احاطه بایاس روی تفکر طراحیمون، بهتره موارد زیر رو رعایت کنیم:
فرضیات رو ثبت کنیم و از خودمون بپرسیم این فرضیه و نتیجه از کجا اومده و چرا؟
حتما مصاحبه با کاربران واقعی داشته باشیم، تست کاربری از محصول بگیریم، به پرسونای محصولمون به شدت توجه کنیم و تا جای ممکن از همه کاربرا توی پرسونامون بهره ببریم.
بعد از اتود اولیه، از سایر طراحان، توسعه دهنده ها و بقیه اعضای تیم یک فیدبک بگیریم. از یه طراح خارج از اون محصول هم میتونیم کمک بگیریم چون خطاها رو سریع تر شناسایی میکنه.
توی تصمیم گیری عجله نکنیم و تحقیقات کاربری رو فدای زمان نکنیم.
اگر طراح محصولی، بدون شک با بایاس سر و کار داری و این مواردی که گفتم رو تجربه کردی. نکته مهم اینه که سعی کنیم همیشه آگاه باشیم و مدیریتشون کنیم تا محصولی واقعی، دقیق و کاربرمحور بسازیم.امیدوارم این پست به کارتون بیاد و بهتون کمک کنه. اگر دوست داشتین میتونین واسه حمایت، من رو دنبال کنین، این پست رو لایک کنین و واسه هرکسی که فکر میکنین درگیر بایاس فکری شده بفرستین. اگر هم نظری دارین که فکر میکنین میتونه به من کمک کنه تا محتوای بهتری واستون بسازم حتما کامنت کنین.
فعلا، روز خوش!
