خیام چطور رباعیات خود را به انگلیسی ترجمه کرد؟!

کلمات این قدرت را دارند که میلیون‌ها انسان را تحت تاثیر خود قرار دهند. بزرگترین محدودیتی که در جهانی شدن بسیاری از آثار مکتوب در جهان وجود دارد، مساله زبان و ترجمه است. بارها در تاریخ شاهد این مساله بوده‌ایم که تا ترجمه‌ای مناسب از یک اثر ارائه نشده است، آن اثر نتوانسته تاثیری که باید را در جامعه جهانی داشته باشد. نزدیکترین مثال آن، رباعیات خیام است که صدها سال مهجور ماند تا اینکه ترجمه‌ی آثار او توسط فیتز جرایلد تولد دیگری را برای خیام رقم زد.

عجیب به نظر می‌رسد اما این که از زبان خیام بشنوید که چگونه در سایت ترجمیک با فیتز جرالد آشنا شد و توانست ترجمه کتابرباعیات خود را به انگلیسی منتشر کند، مسلماً شما را شگفت زده خواهد کرد!

آشنایی جهانیان با آثار خیام از طریق ترجمه

بیش از ۱۵۰ سال از آشنا شدن جهان با آثار خیام می‌گذرد. با گذشت این مدت آثار تولید شده با موضوعیت خیام به حدی است که باور آن سخت است. در سال ۱۷۰۰ میلادی “توماس هایه” اولین تلاش‌ها برای ترجمه آثار خیام را انجام داد که نادیده گرفته شد، گارسن دوتاسی نیز تعدادی از رباعیات او را به فرانسه ترجمه کرده بود اما باز هم مورد اقبال قرار نگرفت اما بدون اغراق سال ۱۸۵۹ را می‌توان تولد جهانی این شاعر بزرگ نامید. در این سال “ادوارد فیتز جرالد” مجموعه دیوان رباعیات خیام را ترجمه‌ای روان، شاعرانه و آزاد به دست مردم اروپا رساند. وی در زمان حیات خود، پنج ویرایش از این کتاب را به چاپ رساند.

این ترجمه از رباعیات، سرآغاز روندی برای ترجمه وسیع آثار خیام به زبان‌های مختلف شد. این کتاب در آن سال‌ها به کتابی کمیاب تبدیل شد. اما این کمیابی منحصر به آن سال‌ها نمی‌شود و جالب است بدانید که به گزارش سایت آمازون کتاب “رباعیات خیام” که توسط ویلیام مارتین و ساندرا مانسون منتشر شده است در رده پرفروش‌ترین کتاب‌های ماه میلادی بوده است. این کتاب در حال حاضر به بیش از ۵۰ زبان دنیا ترجمه شده است.

ترجمه رباعیات خیام به زبان‌های غیر انگلیسی

بعد از فیتز جرالد، فرانسویان با ترجمه آثار خیام تاثیری بر جهانی شدن خیام داشتند. در سال ۱۸۶۳ “نیکولا” با انتشار چند رباعی از خیام در مجله‌ای به نام ” لوریان” جدی‌ترین ترجمه فرانسه از آثار خیام تا آن سال یود. “توفیل گوتیه” شاعر نامدار فرانسوی نیز با انتشار مقاله در باب رباعیات خیام در مجله ای به نام “مونیتو اونیورسل” مقدمات معرفی خیام به فرانسوی زبانان را بنا نهاد.

در این مدت نیکولا با چاپ کتاب رباعیات خیام در پاریس بخش عمده‌ای رباعیات خیام را منتشر و به دست کسانی که منتظر ترجمه‌های بیشتر از خیام بودند رساند. در این مدت محققین زیادی از جمله کائون مقالاتی با محوریت اشعار خیام در نشریات معتبر فرانسوی به چاپ رساندند. لازم به ذکر است در سال ۱۸۹۶ ناتان هسکل دست به انتشار رباعیات خیام در سه زبان انگلسی، آلمانی و فرانسوی در آمریکا نمود و شروع فصل تازه‌ای از انتشار رباعیات خیام را رقم زد. در آغاز قرن بیستم ترجمه فرانسوی دیگر با ترجمه شارل سیبرلی کلولاند منتشر شد که مورد توجه قرار گرفت. آثار منتشر شده با موضوعیت خیام در این بازه آنقدر زیاد است که در مقال این مقاله نمی‌گنجد.

تاثیر رباعیات خیام بر فرهنگ و هنر در روسیه

ترجمه آثار خیام به زبان روسی به بیش از ۱۲۰ سال بر می گردد. در سال ۱۸۹۱ نشریه “وستنیک اروپا” تعدای از رباعیات عمر خیام را به قلم “واسیلی ولیچکو” به چاگ رساند. ولیچکو به این آثار علاقه پیدا کرد و شروع به ترجمه تمام اشعار خیام نمود تا اینکه در سال ۱۹۰۳ مجموعه از آثار خیام به چاپ رسید و مردم روسیه را با خیام آشنا کرد.

از جمله موارد تاثیر گذار دیگر می‌توان به آثار بسیار روان و آهنگین “پرفیراو” در سال ۱۹۸۴ در نشریه “وستینگ شمالی” اشاره نمود و فضای جدیدی را در ترجمه آثار خیام به تصویر کشید. در طی این سال‌ها بیش از ۴۰ مترجم آثار خیام را به روسی ترجمه کرده اند. خیام در روسیه بسیار شهرت دارد و بین مردم دارای محبوبیت است تا جایی که سریالی از زندگی او در رسانه‌های تصویری روسیه ساخته و پخش شده است. همچنین کتاب‌های متنوعی در مورد او به زبان روسی نوشته شده است.

همانطور که بیان شد در سال‌های اخیر ترجمه وسیع آثار خیام به زبان‌های مختلف صورت گرفت و آثار او به بالغ بر ۵۰ زبان دنیا ترجمه شد و خیام را به دنیا معرفی نمود و فقط در زبان عربی بیش از ۸۰ ترجمه از اشعار خیام وجود دارد.

مسئله ترجمه و گسترش ادبیات و فرهنگ ایران در جهان

به نظر می‌رسد بسیاری از کتبی که به زبان فارسی تالیف می‌گردد به دلیل عدم وجود مترجم مناسب در آن زمینه، امکان انتشار آن اثر در زبا‌‌‌‌ن‌های دیگر را پیدا نمی‌کند و باعث مهجور ماندن آن اثر می‌گردد.

ترجمیک با همراهی صدها مترجم متخصص و نیتیو در زمینه‌های مختلف که تجربه ترجمه آثار بین‌المللی را داشته‌اند، راه حل ساده‌ای برای جهانی شدن تالیفات در برابر شما قرار خواهد داد. ترجمیک راه حل نهایی ترجمه تخصصی کتاب را به شما ارائه خواهد کرد. شما کتابی را در یک زبان تالیف خواهید کرد و ترجمیک یک نسخه آماده چاپ و یک نسخه دیجیتال از کتاب را در زبانی که مد نظر دارید در اختیار شما قرار خواهد داد.

ترجمیک انواع تالیفات دانشگاهی در رشته‌های مختلف، آثار فلسفی، آثار ادبی، اشعار و رمان‌ها، دانشنامه‌ها، کتب درسی و کمک آموزشی، کتاب‌های کودک و نوجوان را به صورت تخصصی در بیش از 30 زبان ترجمه می‌نماید.