تا حالا فکر کردید چرا بعضیها به تغییرات اجتماعی با آغوش باز واکنش نشون میدن، اما بعضی دیگه بهشدت مقاومت میکنن؟ یا چرا یک موضوع برای شما مهمه اما برای دوستتون بیاهمیته؟ ریشهی این تفاوتها در چیزی به نام نگرش (Attitude) نهفته است؛ مفهومی کلیدی در روانشناسی که نقش مهمی در شکلگیری رفتارها و تصمیمات ما داره.
در این نوشته، به زبان ساده توضیح میدم نگرش چیست، چگونه شکل میگیرد، چه تأثیری بر رفتار دارد و چه عواملی آن را تغییر میدهند. ممنون که همراه منید.
نگرش مجموعهای از باورها، احساسات و گرایشهای رفتاری ما نسبت به یک موضوع، فرد یا موقعیته. نگرشها نقش فیلترهای ذهنی رو دارن که نگاه ما به جهان رو شکل میدن.
• شناختی (Cognitive): باورهایی که درباره یک موضوع داریم
• عاطفی (Emotional): احساساتی که نسبت به اون موضوع داریم
• رفتاری (Behavioral): تمایل یا آمادگی برای عمل کردن در مورد اون موضوع
نگرشها نتیجهی یادگیری، تجربه و تأثیرپذیری از محیط هستند. این فرایند میتونه خودآگاه یا ناخودآگاه باشه. مهمترین عوامل شکلگیری نگرش عبارتند از:
1. خانواده و محیط اولیه: نخستین نگرشها رو معمولاً از والدین و اطرافیان نزدیک میگیریم
2. فرهنگ و جامعه: هنجارها و ارزشهای جامعه قالبهای فکری ما رو میسازن
3. رسانهها: رسانهها، شبکههای اجتماعی و تبلیغات تأثیر عمیقی بر باورها و احساسات ما دارن
4. تجربیات شخصی: تجربههای مثبت یا منفی زندگی، نگرشهای پایدارتری ایجاد میکنن
نگرش و رفتار رابطهای دوطرفه دارن. گاهی نگرش، رفتار رو شکل میده و گاهی رفتار، نگرش رو تغییر میده.
مثلاً اگر کسی نگرش مثبتی به ورزش داشته باشه، احتمالاً ورزش کردن جزء عادتهای روزانهش میشه. این تأثیر بیشتر وقتی اتفاق میافته که:
• نگرش فرد شدید یا احساسی باشه
• رفتار در راستای ارزشهای درونی فرد باشه
• موانع بیرونی برای اون رفتار کم باشه
بر اساس نظریه ناهماهنگی شناختی (Cognitive Dissonance) لئون فستینگر، وقتی بین نگرش و رفتار تناقض ایجاد میشه، مغز تلاش میکنه این ناهماهنگی رو کاهش بده.
مثلاً فردی که سیگار میکشه ولی میدونه مضره، ممکنه با تغییر نگرش (مثل «همه چیز ضرر داره») از فشار روانی کم کنه.
نگرشها ایستا نیستن؛ ممکنه با زمان، تجربه و اطلاعات جدید تغییر کنن. مهمترین عوامل تأثیرگذار:
1. اطلاعات جدید: یادگیری دانش تازه میتونه نگرش ما رو دگرگون کنه.
2. تجربههای زندگی: تجربیات شخصی عمیق، حتی نگرشهای قدیمی رو هم متحول میکن.
3. افراد اثرگذار: آدمهای مهم یا الگوهای فکری ما مثل معلم، دوست، یا رهبر فکری.
4. محیط اجتماعی: گروه دوستان، فشار اجتماعی یا فضای غالب میتونه باعث تغییر نگرش بشه.
• گوردون آلپورت: نگرش را «آمادگی ذهنی برای واکنش» تعریف کرد.
• لئون فستینگر: نظریه ناهماهنگی شناختی را برای توضیح تغییر نگرشها ارائه داد.
• آجن و فیشباین: با نظریه اقدام مستدل و رفتار برنامهریزیشده، تأثیر نگرش بر رفتار را تبیین کردند.
• آلبرت بندورا: نظریه یادگیری اجتماعی او نشان داد نگرشها از طریق مشاهده و الگوبرداری هم شکل میگیرند.
نگرش، پنجرهای به درون ذهن ماست.
اونها روی تصمیمها، احساسات و حتی تعاملهای ما اثر میذارن. اما خبر خوب اینه که میتونیم نگرشهامون رو بازنگری کنیم:
• چه نگرشهایی ما رو جلو میبرن؟
• کدومها مانع رشد ما هستن؟
بازبینی نگرشها یعنی شروعی تازه برای آگاهانهتر زیستن.
منابع
منابع فارسی:
1. کریمی، یوسف. روانشناسی اجتماعی
2. گنجی، حمزه. شناخت نگرشها و تغییر آنها
3. سیدمحمدی، یحیی. روانشناسی نگرش (ریچارد ای. پتی)
منابع انگلیسی:
1. Allport, G. W. Attitudes in the History of Social Psychology
2. Ajzen, I. Attitudes, Personality, and Behavior
3. Festinger, L. A Theory of Cognitive Dissonance
4. Fishbein, M. & Ajzen, I. Belief, Attitude, Intention, and Behavior
5. Bandura, A. Social Learning Theory
