کمبود انرژی مزمن و خستگی مداوم: حتی بعد از یک خواب طولانی و کافی، احساس میکنید رمق ندارید و بیدار شدن از خواب برایتان شبیه یک مبارزه روزانه است. انجام کارهای ساده خانگی یا وظایف کاری به کوه کندن میماند.
افزایش شدید نیاز به خواب: تمایل دارید ساعتهای طولانیتری بخوابید، گاهی تا ۱۰-۱۲ ساعت در روز، اما باز هم احساس خستگی و کرختی میکنید و چرت زدنهای مکرر نیز کمکی نمیکند.
میل شدید به کربوهیدرات و افزایش وزن: ناگهان هوس غذاهای شیرین، نشاستهای و فستفود به سراغتان میآید که میتواند منجر به پرخوری و افزایش وزن ناخواسته در طول فصول سرد شود.
کاهش علاقه به فعالیتهایی که قبلاً از آنها لذت میبردید: سرگرمیها، علایق، معاشرتها با دوستان یا حتی ورزش کردن دیگر برایتان جذاب نیستند و هیچ چیز نمیتواند شور و شوق گذشته را در شما ایجاد کند.
احساس غم، ناامیدی یا بیارزشی: یک حس مبهم یا شدید از ناراحتی که بدون دلیل واضحی سراغتان میآید و میتواند ساعتها یا روزها ادامه داشته باشد. شاید احساس گناه یا بیارزشی نیز به آن اضافه شود.
مشکل در تمرکز و تصمیمگیری: دشواری در متمرکز ماندن روی کارها، مطالعه یا حتی دنبال کردن یک مکالمه طولانی. تصمیمگیریهای ساده روزمره نیز برایتان سخت و گیجکننده میشود.
انزوا و دوری از جمع: ترجیح میدهید در خانه بمانید و از تعاملات اجتماعی، دورهمیها یا شرکت در مراسمات دوری کنید، حتی اگر قبلاً از آنها لذت میبردید.
تحریکپذیری و نوسانات خلقی: به سادگی از کوره در میروید، زودرنج میشوید یا احساس کجخلقی میکنید. نوسانات شدید خلقی بین غم و عصبانیت نیز ممکن است رخ دهد.
ملاتونین (هورمون خواب): با تاریک شدن هوا، غده صنوبری در مغز ملاتونین بیشتری تولید میکند که وظیفه تنظیم چرخه خواب و بیداری را بر عهده دارد. در فصول سرد، با روزهای کوتاهتر و شبهای طولانیتر، تولید ملاتونین ممکن است بیش از حد معمول افزایش یابد و منجر به احساس خوابآلودگی مفرط، خستگی و بیحالی در طول روز شود.
سروتونین (هورمون شادی و تنظیم خلق و خو): نور خورشید نقش بسیار مهمی در تولید سروتونین، یک انتقالدهنده عصبی کلیدی که به تنظیم خلق و خو، اشتها و خواب کمک میکند، دارد. کاهش شدید نور خورشید میتواند سطح سروتونین را کاهش داده و منجر به بروز علائم افسردگی، تحریکپذیری و میل شدید به کربوهیدراتها شود.
ساعت بیولوژیکی بدن (ریتم شبانهروزی): کاهش نور میتواند ساعت داخلی بدن شما را که مسئول تنظیم الگوهای خواب، انرژی، دما و هورمونهاست، مختل کند. این اختلال در ریتم شبانهروزی میتواند باعث شود بدن شما احساس کند که همیشه در حالت "خواب" یا "آماده برای خواب" است، که بر سطح انرژی و خلق و خوی عمومی شما تاثیر منفی میگذارد.
کمبود ویتامین D: نور خورشید منبع اصلی تولید ویتامین D در بدن است. کمبود این ویتامین، که نقشهای حیاتی متعددی در بدن از جمله تاثیر بر سلامت روان و تنظیم خلق و خو دارد، میتواند علائم افسردگی فصلی را تشدید کند.
نکته تخصصی: تحقیقات معتبر نشان میدهد که تا ۶٪ از جمعیت بزرگسال در مناطق خاصی از جهان (به ویژه عرضهای جغرافیایی بالاتر) با شکل شدیدتر افسردگی فصلی دست و پنجه نرم میکنند و حدود ۱۰ تا ۲۰٪ دیگر ممکن است نوع خفیفتر و کمتر شناختهشدهای از آن را تجربه کنند. این یک پدیده رایج و جهانی است و نه تنها نیازی به خجالت کشیدن ندارد، بلکه نشاندهنده اهمیت جدی گرفتن آن و جستجوی کمک است.
بله، اصلیترین تفاوت در الگوی زمانی آن است. افسردگی فصلی (SAD) به صورت دورهای و با شروع و پایان مشخص در فصول خاصی از سال (معمولاً پاییز و زمستان) رخ میدهد و با بهبود خلق و خو در فصول دیگر (بهار و تابستان) همراه است. در مقابل، افسردگی بالینی یا معمولی میتواند در هر زمانی از سال اتفاق بیفتد و الگوی فصلی مشخصی ندارد. همچنین، علائم SAD اغلب شامل خواب زیاد، افزایش اشتها و هوس کربوهیدرات است، در حالی که افسردگی معمولی بیشتر با بیخوابی و کاهش اشتها همراه است. با این حال، هر دو نوع افسردگی جدی هستند و نیاز به توجه پزشکی دارند.
برخی گروهها بیشتر در معرض خطر ابتلا به افسردگی فصلی قرار دارند. زنان بیشتر از مردان به SAD مبتلا میشوند. همچنین، افرادی که سابقه خانوادگی افسردگی یا سایراختلالات خلقی(مانند اختلال دوقطبی) دارند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. جوانان و نوجوانان نیز بیشتر از افراد مسن تحت تاثیر قرار میگیرند. زندگی در عرضهای جغرافیایی بالاتر که نور خورشید کمتری را به خصوص در فصول سرد دریافت میکنند، نیز یک عامل خطر مهم محسوب میشود.
علائم افسردگی فصلی معمولاً با فرارسیدن بهار و تابستان و افزایش میزان نور خورشید بهبود مییابند. اما این به معنای "به خودی خود خوب شدن" نیست. بدون مدیریت فعال و راهکارهای مناسب، این وضعیت هر سال با شروع فصول سرد ممکن است عود کند و هر بار شدت آن بیشتر شود. درمان و پیشگیری فعال میتواند شدت و مدت علائم را به طور قابل توجهی کاهش دهد و از تاثیر منفی آن بر کیفیت زندگی جلوگیری کند. در حالی که برخی افراد با تغییرات سبک زندگی بهبود مییابند، بسیاری دیگر نیاز به حمایت حرفهای دارند تا فصول سرد را با سلامت روان پشت سر بگذارند.
نادیده گرفتن علائم افسردگی فصلی میتواند منجر به عواقب جدی شود. این علائم میتوانند با گذشت زمان تشدید شوند و به افسردگی شدیدتری تبدیل گردند که ممکن است درمان آن دشوارتر باشد. کاهش کیفیت زندگی، مشکلات در روابط شخصی، افت عملکرد تحصیلی یا شغلی، و حتی افزایش خطر ابتلا به مشکلات سلامت جسمانی از جمله عواقب بیتوجهی به SAD هستند. در موارد شدید، افکار خودکشی نیز ممکن است بروز کند. بنابراین، تشخیص زودهنگام و اقدام برای مدیریت آن بسیار حیاتی است.
