همه ما در روزهایی که اخبارِ ناگوار به طور مداوم شنیده میشود، اضطراب را در اعماق وجودمان حس میکنیم. این حس، «اضطرابِ وجودی» است که در شرایط بحرانی به سراغمان میآید. به عنوان یک روانشناس، میخواهم بگویم این ترس، نشانه ضعف نیست؛ بلکه واکنشی طبیعی از سیستم عصبی برای بقاست.
چرا در روزهای بلاتکلیفی، اضطرابمان اوج میگیرد؟
مغز ما برای پیشبینی آینده طراحی شده است. در شرایط عدم قطعیت، سیستم عصبی ما در حالت آمادهباش دائم (جنگ یا گریز) قرار میگیرد. وقتی نمیدانیم چه در انتظارمان است، ذهن به طور خودکار بدترین سناریوها را شبیهسازی میکند تا ما را «محافظت» کند؛ اما همین تلاش برای محافظت، عملاً به قیمتِ از دست رفتن آرامش و فلج شدنِ توانِ اجرایی ما تمام میشود.
چگونه تابآوری خود را حفظ کنیم؟
برای اینکه در این شرایط، «درون» خودمان را حفظ کنیم، این سه گامِ عملی پیشنهاد میشود:
۱. پذیرش هیجان، نه سرکوب آن: به جای اینکه با خودتان بجنگید که «چرا میترسم؟»، بپذیرید که ترس در این شرایط، واکنشی منطقی است. انکارِ ترس، فقط آن را عمیقتر میکند.
۲. مدیریتِ ورودیِ اطلاعات: اخبار، خوراکِ مغزِ مضطرب است. ورودیهای ذهنتان را مدیریت کنید؛ ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در روز کافی است. مابقی زمان را به فعالیتهایی اختصاص دهید که ذهن را از حالتِ «پیشبینیِ فاجعه» خارج میکند.
۳. تمرکز بر «دایره کنترل»: ما نمیتوانیم کلِ دنیا را کنترل کنیم، اما میتوانیم فضای کوچکِ اطرافمان را مدیریت کنیم. کارهای کوچک اما روزانه (مطالعه، مهارتآموزی، مرتبسازی محیط) به مغز پیام میدهد که تو هنوز «عاملیت» داری و کنترلِ بخشی از زندگیات در دستِ خودت است.
سخن آخر
ما نمیتوانیم دنیای بیرون را تغییر دهیم، اما میتوانیم کیفیتِ حضورمان در این دنیا را انتخاب کنیم. روانشناسی در این روزها، نه یک رشته تحصیلی، که ضرورتی برای حفظِ تابآوری و انسانیتِ ماست.
من، فریماه فتحی
