بررسی علمی اضطراب ناشی از جنگ، علائم، عوارض روانی و راهکارهای درمان
در روزهایی که اخبار تنشها، درگیریها و احتمال وقوع جنگ بخش بزرگی از فضای رسانهای را اشغال کردهاند، بسیاری از افراد تجربه مشترکی را گزارش میکنند؛ قلبی که بیدلیل تند میزند، خوابی که به سختی میآید، ذهنی که مدام بدترین سناریوها را تصور میکند و نگرانیای که لحظهای رهایشان نمیکند.
اگر شما هم این روزها با ترس، استرس و نگرانی مداوم درباره آینده مواجه هستید، بدانید که تنها نیستید. واکنش روان انسان به تهدیدهای جمعی کاملاً قابل درک است. با این حال، زمانی که این نگرانیها از حد طبیعی عبور کنند، ممکن است به یک اختلال روانشناختی تبدیل شوند که نیازمند توجه تخصصی است.
خیر؛ ترس از جنگ به خودی خود یک اختلال نیست.
در واقع، مغز انسان برای تشخیص خطر و محافظت از ما طراحی شده است. بنابراین زمانی که اخبار تهدید، حملات نظامی یا ناامنی را میشنویم، فعال شدن سیستم هشدار مغز کاملاً طبیعی است.
اما اگر این ترس:
هفتهها ادامه پیدا کند
باعث اختلال در خواب شود
عملکرد شغلی یا تحصیلی را مختل کند
روابط خانوادگی را تحت تأثیر قرار دهد
یا موجب حملات اضطرابی مکرر شود
ممکن است فرد به یکی از اختلالات اضطرابی مبتلا شده باشد.
شایعترین اختلالی که این روزها مشاهده میشود، اضطراب فراگیر است.
افراد مبتلا دائماً نگران آینده هستند و ذهن آنها به سمت فاجعهسازی حرکت میکند.
نمونه افکار رایج:
اگر جنگ شود چه؟
اگر مجبور به ترک خانه شویم چه؟
اگر خانوادهام آسیب ببینند چه؟
اگر اقتصاد از این هم بدتر شود چه؟
ویژگی اصلی این اختلال، نگرانی مزمن و کنترلناپذیر است.
گاهی فرد پس از شنیدن یک خبر تکاندهنده یا تجربه مستقیم یک حادثه امنیتی دچار شوک روانی میشود.
در این شرایط ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
بیحسی هیجانی
گیجی
بیخوابی شدید
احساس غیرواقعی بودن محیط
حملات اضطرابی
این وضعیت معمولاً در روزها و هفتههای نخست پس از حادثه دیده میشود.
اگر فرد تجربه مستقیم تهدید جانی، انفجار، حمله یا مشاهده صحنههای آسیبزا را داشته باشد، ممکن است به PTSD مبتلا شود.
علائم شامل:
کابوسهای مکرر
یادآوری ناخواسته حادثه
ترس شدید از صداهای ناگهانی
گوش به زنگ بودن دائمی
اجتناب از اخبار یا مکانهای یادآور حادثه
است.
بسیاری از افراد تصور میکنند اضطراب فقط یک احساس روانی است، در حالی که اضطراب خود را در بدن نیز نشان میدهد.
نگرانی مداوم
احساس ناامنی
ترس از آینده
تحریکپذیری
بیقراری
احساس درماندگی
تپش قلب
درد قفسه سینه
تعریق
لرزش دستها
سردرد
مشکلات گوارشی
خستگی مزمن
چک کردن مداوم اخبار
دنبال کردن شایعات در شبکههای اجتماعی
انزوا
کاهش تمرکز
کاهش بهرهوری
مغز انسان تفاوت چندانی میان «خطر واقعی» و «خطری که مدام در ذهن تصور میشود» قائل نیست.
وقتی ساعتها در معرض اخبار، فیلمها، تصاویر دلخراش و تحلیلهای نگرانکننده قرار میگیریم، سیستم عصبی تصور میکند در یک وضعیت تهدید دائمی قرار دارد.
در نتیجه هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین افزایش پیدا میکنند و بدن وارد حالت آمادهباش میشود.
در شرایط بحرانی، شایعات سریعتر از واقعیت منتشر میشوند.
بسیاری از پیامهایی که در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشوند:
منبع مشخصی ندارند.
توسط افراد متخصص نوشته نشدهاند.
با هدف ایجاد ترس منتشر میشوند.
قرار گرفتن مداوم در معرض شایعات میتواند اضطراب را چندین برابر کند.
به همین دلیل توصیه میشود اخبار فقط از منابع رسمی و معتبر پیگیری شوند.
نیازی نیست هر پنج دقیقه اخبار را بررسی کنید.
دو یا سه نوبت مشخص در روز برای پیگیری اخبار کافی است.
همه احتمالاتی که ذهن ما میسازد، واقعیت پیدا نمیکنند.
از خود بپرسید:
«آیا برای این نگرانی شواهد قطعی وجود دارد؟»
ادامه دادن فعالیتهای روزمره به مغز پیام امنیت میدهد.
کار، ورزش، مطالعه و ارتباط با دوستان نباید متوقف شوند.
حتی ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه میتواند سطح هورمونهای استرس را کاهش دهد.
تنفس دیافراگمی
ذهنآگاهی (Mindfulness)
مدیتیشن
آرامسازی عضلانی
از مؤثرترین روشهای علمی کاهش اضطراب هستند.
اگر اضطراب شما:
بیش از چند هفته ادامه دارد
خواب را مختل کرده است
عملکرد روزانه را کاهش داده است
باعث حملات پانیک شده است
بهتر است از خدمات روانشناختی تخصصی استفاده کنید.
ترس از جنگ، ناامنی و آینده نامعلوم، واکنشی انسانی و قابل فهم است. اما زمانی که این ترس به اضطراب مزمن، بیخوابی، حملات پانیک یا اختلال در عملکرد روزمره تبدیل شود، دیگر صرفاً یک نگرانی طبیعی نیست.
سلامت روان در روزهای بحران به اندازه سلامت جسم اهمیت دارد. آگاهی، مدیریت صحیح اخبار، حفظ ارتباطات اجتماعی و دریافت کمک تخصصی میتواند از تبدیل اضطراب طبیعی به یک اختلال روانی جلوگیری کند
پژوهشگر و درمانگر سلامت روان مهشید آهنگر
